David Van Reybrouck

David Grégoire Van Reybrouck (Brugge, 11 september 1971) is een Vlaamse cultuurhistoricus, archeoloog en schrijver. Hij groeide op in Assebroek bij Brugge, studeerde archeologie en filosofie aan de KU Leuven, behaalde in 1994 een master in World Archaeology aan de Universiteit van Cambridge en promoveerde in 2000 aan de Universiteit Leiden. Tussendoor was hij gastonderzoeker in Parijs (EHESS, Centre Alexandre Koyré) en jarenlang redacteur van het vaktijdschrift Archaeological Dialogues. In oktober 2005 verliet hij de academische wereld om zich volledig op het schrijven te kunnen richten, zonder de banden met het wetenschappelijk onderzoek door te knippen. In maart 2025 werd hij benoemd tot Denker der Nederlanden.

Van Reybrouck debuteerde in oktober 2001 bij Meulenhoff met De plaag. Het stille knagen van schrijvers, termieten en Zuid-Afrika, een hybride boek dat onderzoek naar een plagiaataffaire uit de jaren 1920 koppelde aan een reisreportage door post-apartheid Zuid-Afrika. Het werd genomineerd voor de Gouden Uil 2002, bekroond met de Debuutprijs en de Literatuurprijs van de provincie Vlaams-Brabant, en vertaald in het Frans, Afrikaans en Hongaars. Daarmee was de toon gezet: non-fictie die zich niet aan één genre houdt, maar archief, interview en eigen waarneming combineert tot een verhaal dat ook literair leesbaar is.

De internationale doorbraak kwam in 2010 met Congo. Een geschiedenis, het resultaat van zes jaar reizen, archiefwerk en honderden interviews — vaak met wat hij zelf 'gewone mensen' noemt, omdat hun keuzes zelden gewoon blijken. Het boek werd meer dan een half miljoen keer verkocht, won twintig prijzen (waaronder de AKO Literatuurprijs 2010, de Libris Geschiedenis Prijs 2010 en de Prix Médicis essai 2012) en werd vertaald in onder meer het Engels, Frans, Duits, Italiaans, Noors, Pools, Zweeds, Deens en Fins. The New York Times noemde het 'a magnificent account, intimately researched'; Peter Sloterdijk schreef in de Süddeutsche Zeitung dat het voor België 'het boek van de eeuw' was. In 2020 verscheen Revolusi: Indonesië en het ontstaan van de moderne wereld, opnieuw na zes jaar werk en met dezelfde methode — interviews met onder anderen Indonesische nationalisten en daders van massageweld, gemonteerd tot een breed geschiedenisverhaal. De Engelse vertaling stond in 2024 op de shortlist van de Baillie Gifford Prize.

Naast deze grote geschiedenisboeken vormt het politieke essay een tweede spoor in zijn werk. In 2008 verscheen Pleidooi voor populisme bij Querido, dat de stelling verdedigde dat populisme niet het tegendeel van democratie is maar er deel van uitmaakt; het pamflet won de belangrijkste Nederlandse essayprijs. Zijn meest invloedrijke essay is Tegen verkiezingen (2013), waarin hij pleit voor een deliberatieve democratie met loting als aanvulling op het verkiezingsstelsel — een idee dat in 25 talen werd vertaald en lof kreeg van onder anderen J.M. Coetzee, Karen Armstrong en Kofi Annan. Het Boekenweekessay Zink (2016), over het ministaatje Neutraal-Moresnet, werd bewerkt voor het theater en bekroond met de Prix du livre Européen.

Wat al die boeken bindt, is een werkwijze die in de bronnen telkens terugkeert: lange research-trajecten van vele jaren, mondelinge geschiedenis als ruggengraat, en een voorkeur voor verhalen van mensen die normaal buiten de archieven vallen. Le Soir omschreef Revolusi als 'een adembenemend panorama dat leest als een thriller', en die spanning tussen wetenschappelijke nauwgezetheid en verteltempo is kenmerkend. Inhoudelijk keren een paar thema's onophoudelijk terug: de erfenis van het kolonialisme (Congo, Revolusi, De kolonisatie van de toekomst), de staat van de democratie (Pleidooi voor populisme, Tegen verkiezingen) en de verhouding tussen mens, samenleving en planeet — een lijn die uitloopt op zijn benoeming tot Denker der Nederlanden vanwege zijn pleidooi voor een 'geocentrisch' bewustzijn.

In de afgelopen jaren publiceerde hij voornamelijk bij De Bezige Bij. Recente titels zijn Vrede kun je leren (2017, met Thomas d'Ansembourg), De kolonisatie van de toekomst (de Huizinga-lezing 2021, in 2022 in uitgebreide vorm uitgegeven) en De wereld en de aarde: Hoe houden we het veilig? (2025). Daarnaast schreef hij eerder de roman Slagschaduw (2007) en het poëtische Neem bijvoorbeeld graniet (2011), waarin hij de Europese grondwet in verzen herschreef. Als opiniemaker publiceert hij regelmatig in onder meer The Guardian, Der Spiegel, Le Monde, NRC Handelsblad, De Volkskrant en De Standaard; Tagesspiegel noemde hem 'een van de toonaangevende intellectuelen van Europa'.

De lijst onderscheidingen is intussen lang: behalve de prijzen voor Congo en Zink ontving Van Reybrouck onder andere de Taalunie Toneelschrijfprijs (2004), de Arkprijs van het Vrije Woord (2008) voor het toneelstuk Missie, de Gouden Ganzenveer (2014), een eredoctoraat van de Université Saint-Louis in Brussel (2015) en in 2025 de Goethe-Medaille.

Voor wie kennis wil maken met Van Reybrouck is Tegen verkiezingen het meest toegankelijke startpunt: een kort, helder essay dat in één avond uit kan en meteen laat zien hoe hij argumenteert. Lezers die houden van grote, verhalende geschiedschrijving kunnen het beste beginnen bij Congo — het boek waarmee hij doorbrak en waarin zijn methode van mondelinge geschiedenis voor het eerst op volle kracht draait. Wie die smaak te pakken heeft, leest daarna Revolusi, dat dezelfde aanpak toepast op de Indonesische dekolonisatie en als een breder verhaal over het ontstaan van de moderne wereld is opgezet. Voor wie liever bij het actuele debat instapt is De kolonisatie van de toekomst een goede ingang: kort, polemisch, en direct verbonden met de klimaatdiscussie.