Yuval Noah Harari

Yuval Noah Harari (Kirjat Ata, 24 februari 1976) is een Israëlisch historicus en futuroloog, verbonden aan de Hebreeuwse Universiteit van Jeruzalem. Hij groeide op in een niet-gelovig Joods gezin in Haifa, leerde zichzelf op driejarige leeftijd lezen en volgde vanaf zijn achtste lessen in een klas voor hoogbegaafde kinderen aan het Leo Baeck Education Center. Op zijn zeventiende begon hij aan zijn studie geschiedenis en internationale betrekkingen aan de Hebreeuwse Universiteit, waar hij zich tussen 1993 en 1998 specialiseerde in middeleeuwse en militaire geschiedenis. In 2002 promoveerde hij aan Jesus College, Universiteit van Oxford, onder begeleiding van Steven J. Gunn. Sinds 2005 is hij hoogleraar in Jeruzalem; in 2020 ontving hij een eredoctoraat van de Vrije Universiteit Brussel.

Tot 2014 was Harari een tamelijk onbekende mediëvist. Dat veranderde toen zijn collegereeks wereldgeschiedenis voor eerstejaars werd omgewerkt tot het boek dat zijn naam zou maken: Sapiens — een kleine geschiedenis van de mensheid, in Nederland uitgegeven door Thomas Rap. Volgens hemzelf was de ontmoeting met het werk van Jared Diamond — met name Guns, Germs, and Steel — tijdens zijn jaren in Oxford een sleutelmoment: het besef dat een academisch historicus ook brede synthesewerken voor een algemeen publiek kon schrijven.

Met Sapiens vond Harari zijn handtekening: een groot panoramisch verhaal dat zeventigduizend jaar menselijke geschiedenis samenbalt rond enkele scharniermomenten — de cognitieve revolutie, de landbouwrevolutie en de wetenschappelijke revolutie. Centraal staat de stelling dat Homo sapiens andere mensensoorten verdrong en de aarde naar zijn hand zette dankzij het vermogen om in gedeelde verhalen te geloven. In het vervolg Homo Deus — een kleine geschiedenis van de toekomst (Nederlandse uitgave 2017) trekt hij die lijn door naar de eenentwintigste eeuw, met de samensmelting van biotechnologie en informatietechnologie als spil. Zijn vaak geciteerde stelling is daarbij scherp geformuleerd: hij sluit niet uit dat de mens, zoals we die nu kennen, binnen een eeuw verdwenen kan zijn.

Stilistisch werkt Harari met grote tijdsbogen, korte hoofdstukken en provocerende stellingen die hij vervolgens met historische voorbeelden onderbouwt. Terugkerende thema's zijn vrije wil, bewustzijn, intelligentie, geluk, lijden en de rol van verhalen in de menselijke evolutie. Hij keert telkens terug naar dezelfde kernvraag: hoe verandert technologie wat het betekent om mens te zijn? Daarbij waarschuwt hij dat geen enkele baan veilig is voor automatisering en dat persoonlijke keuzes steeds vaker door algoritmes worden overgenomen — uitspraken die hem in de media de stempel van pessimist en onheilsprofeet hebben opgeleverd, een etiket dat hij zelf van de hand wijst. Hij ziet zijn rol eerder als die van een historicus die de keerzijde toont van wat ontwikkelaars en bedrijven optimistisch presenteren.

Na Sapiens en Homo Deus verscheen in 2018 21 lessen voor de 21ste eeuw, waarin Harari het lange perspectief inruilt voor actuele kwesties als nepnieuws, immigratie, terreur en onderwijs. Voor het klaslokaal pleit hij voor emotionele intelligentie als nieuw kernvak, omdat aanpassingsvermogen volgens hem de cruciale vaardigheid wordt in een wereld die elke zeven tot tien jaar drastisch verandert. In 2024 verscheen Nexus: van het stenen tijdperk tot AI, een beknopte geschiedenis van informatienetwerken, opnieuw bij Thomas Rap. Daarnaast schrijft hij sinds 2022 voor jonge lezers: Hoe wij het machtigste dier op aarde werden (2022), Waarom de wereld niet eerlijk is (2023) en Hoe vijanden vrienden kunnen worden: het mysterie van de mens (2025) verschenen bij WPG kinderboeken. Het visuele oeuvre wordt aangevuld door Sapiens: A Graphic History, een driedelige beeldroman-bewerking (2020-2024).

Commercieel is Harari's positie uitzonderlijk: zijn drie hoofdwerken — Sapiens, Homo Deus en 21 lessen — zijn samen verschenen in 45 talen, met meer dan 12 miljoen verkochte exemplaren. Hij publiceert regelmatig in de Financial Times en The Wall Street Journal en reist de wereld af voor lezingen. Homo Deus stond op de jaarlijst van beste boeken van Bill Gates uit 2017; Mark Zuckerberg en Barack Obama behoren tot zijn bekende lezers, en Fast Company doopte hem ooit tot favoriete historicus van Silicon Valley. Tegelijk is de academische ontvangst beduidend kritischer dan de commerciële; het Israëlische dagblad Haaretz noemde hem zelfs het schoothondje van de liberale elite. Samen met zijn echtgenoot Itzik Yahav richtte hij in 2019 het bedrijf Sapienship op, dat zich richt op onderzoek, educatie en publicaties rond mondiale uitdagingen.

Voor wie wil weten waar het allemaal mee begon: begin bij Sapiens. Het is het toegankelijkste startpunt, het boek dat zijn methode definieert en de basis legt voor alles wat daarna komt. Voor wie liever vooruitkijkt dan terug: Homo Deus pakt de draad op waar Sapiens eindigt en richt zich volledig op de vraag wat biotechnologie en AI met de mens gaan doen — geschikt als de actuele discussie rond kunstmatige intelligentie je vooral interesseert. Wie het lange essay liever overslaat en directe stukken over het heden zoekt, kan terecht bij 21 lessen voor de 21ste eeuw, dat per hoofdstuk een afzonderlijk thema behandelt en zich daardoor goed laat lezen in losse zittingen. En voor lezers met (klein)kinderen in huis: de reeks die begint met Hoe wij het machtigste dier op aarde werden vertaalt dezelfde grote vragen naar een jongere doelgroep, zonder de kern van Harari's denken te verliezen.