Olga Tokarczuk

Olga Nawoja Tokarczuk (Sulechów, 29 januari 1962) is een Poolse schrijfster die in 2019 de Nobelprijs voor Literatuur ontving voor het jaar 2018. Ze studeerde klinische psychologie aan de Universiteit van Warschau, behaalde haar diploma in 1985 en werkte enkele jaren als psychotherapeut in Wrocław en Wałbrzych voor ze zich volledig op het schrijven richtte. Sinds 1998 woont ze in het stadje Nowa Ruda, waar ze sinds 2015 het literaire festival Festiwal Góry Literatury organiseert. Haar werk wordt gerekend tot de literaire fictie en is bij Nederlandse lezers vooral bekend door de mythische, grensoverschrijdende toon waarmee ze geschiedenis, psychologie en filosofie verweeft.

Tokarczuk debuteerde in 1989 met een dichtbundel en publiceerde haar eerste roman in 1993; beide verschenen niet in het Nederlands. De literaire erkenning kwam met Oer en andere tijden (1996, Nederlandse vertaling 1998) en Huis voor de dag, huis voor de nacht (1998, vertaald in 2000), beide door Karol Lesman naar het Nederlands gebracht. In deze vroege boeken tekent zich al de signatuur af die haar latere werk zou bepalen: een verteltrant die fragmenten, mythen en alledaagse observaties tot een groter geheel weeft, met aandacht voor de Poolse provincie en haar bewoners.

De internationale doorbraak volgde in 2018, toen ze de International Booker Prize won voor Flights — in het Nederlands verschenen als De rustelozen (2011, vertaald door Greet Pauwelijn). Een jaar later kreeg ze de Nobelprijs, met als motivering een 'narratieve verbeelding die met encyclopedische passie het overschrijden van grenzen als levensvorm verbeeldt'. Haar omvangrijke historische roman De Jacobsboeken (Pools 2014, Nederlands 2019) wordt beschouwd als haar magnum opus en leverde haar onder meer de Nike Award en de Prix Jan Michalski op. In Polen is haar werk niet onomstreden: nationalistische critici verweten haar on-Poolse sympathieën, beschuldigingen die ze zelf afdoet als xenofoob.

De afgelopen jaren verschenen in het Nederlands Jaag je ploeg over de botten van de doden (2020), die in 2017 door Agnieszka Holland werd verfilmd als Pokot, gevolgd door Empusion. Een natuurgeneeskundig griezelverhaal (2023) en het essayistische De tedere verteller (2023). Voor Empusion ontving ze in 2024 de Europese Literatuurprijs. Haar werk is in bijna veertig talen vertaald, wat haar tot een van de meest vertaalde hedendaagse Poolse schrijvers maakt.

Voor de Nederlandse lezer worden haar boeken uitgegeven door Singel Uitgeverijen, met Karol Lesman als vaste vertaler van een groot deel van het oeuvre. Haar terugkerende thematiek — grenzen, dieren, marginale stemmen, het mystieke in het alledaagse — komt in vrijwel al haar romans terug, van het compacte Jaag je ploeg over de botten van de doden tot het meerstemmige De rustelozen en het monumentale De Jacobsboeken.