Diana Gabaldon

Diana J. Gabaldon (Williams, Arizona, 11 januari 1952) is een Amerikaanse schrijfster die wereldwijd bekend werd met de Outlander-reeks, in Nederland uitgegeven als de Reiziger-serie. Ze groeide op in Flagstaff, Arizona, als dochter van een staatssenator van Mexicaanse afkomst en een moeder van Engelse afkomst. Gabaldon studeerde zoölogie aan de Northern Arizona University, behaalde een master mariene biologie aan het Scripps Institution of Oceanography van de University of California, San Diego, en promoveerde in de gedragsecologie. Twaalf jaar werkte ze als hoogleraar wetenschappelijk rekenen aan de Arizona State University, waar ze ook hoofdredacteur was van Science Software Quarterly. Haar werk laat zich moeilijk in één literair hokje plaatsen: het bevat elementen van historische fictie, romance, mysterie, avontuur en sciencefiction.

Haar schrijfcarrière begon onverwacht. In de jaren tachtig schreef ze software-recensies, populairwetenschappelijke artikelen en — opvallend genoeg — Disney-strips voor Gold Key Comics. Haar eerste sollicitatie daar opende met de regel dat de strips de afgelopen vijfentwintig jaar steeds slechter waren geworden en dat ze het zelf wilde proberen. In 1988 besloot ze een roman te schrijven "voor de oefening", zonder plan om hem aan iemand te laten zien. Als onderzoeker koos ze voor een historische roman omdat die zich het best liet researchen. De directe inspiratie kwam uit een herhaling van een aflevering van de sciencefictionserie Doctor Who, met daarin een Schotse jongeman uit 1745 — een figuur die uitgroeide tot haar mannelijke hoofdpersonage James Fraser. Toen ze een vrouwelijke tegenhanger toevoegde "die de kilted Scotsmen wat tegengas kon geven", nam dat personage het verhaal over en begon het zelf te vertellen, inclusief eigentijdse, brutale commentaren. Om dat anachronisme te verklaren introduceerde Gabaldon tijdreizen.

Na een fragment op het CompuServe Literary Forum kwam ze bij literair agent Perry Knowlton terecht, die haar aannam op basis van een onvoltooide eerste roman met de werktitel Cross Stitch. Haar Britse uitgever hield die titel aan; de Amerikaanse vond hem te veel naar borduren klinken en doopte het boek om tot Outlander (1991), in het Nederlands verschenen als De reiziger. Toen het tweede boek af was, gaf ze haar universitaire post op om fulltime te schrijven. Sindsdien volgden Dragonfly in Amber (1992, Terugkeer naar Inverness), Voyager (1994, De verre kust), Drums of Autumn (1997, Het vuur van de herfst), The Fiery Cross (2001, Het vlammende kruis), A Breath of Snow and Ashes (2005, Sneeuw en as), An Echo in the Bone (2009, Een echo in de tijd) en Written in My Own Heart's Blood (2014, Met het bloed van mijn hart). Het negende deel, Go Tell the Bees That I Am Gone, verscheen in november 2021 en werd in het Nederlands in twee delen uitgegeven onder de titel Vertel het de bijen.

De Reiziger-serie volgt verpleegster Claire Randall, die in het Schotland van vlak na de Tweede Wereldoorlog door een steencirkel terugvalt naar 1743 en daar verstrengeld raakt met de Schotse Highlander Jamie Fraser. De serie speelt zich af tegen de achtergrond van de Jakobitische opstand, de Amerikaanse koloniale geschiedenis en de Onafhankelijkheidsoorlog. Het ongewone is de schaal: Gabaldon combineert nauwgezet historisch onderzoek — opgebouwd "the old-fashioned way", uit boeken, in een tijd dat het World Wide Web nog niet bestond — met een verteltrant die romantiek, geweld, geneeskunde en politieke intrige binnen één boek aankan. De delen zijn opvallend lang en omvatten elk meerdere jaren of zelfs decennia.

Naast de hoofdreeks schrijft Gabaldon de Lord John-boeken, een spin-off rond Lord John Grey, een personage uit de Outlander-wereld. Daarvan zijn in het Nederlands verschenen Het dubbelleven van Lord John (2003), Lord John en de broeders van het zwaard (2007), de verhalenbundel Lord John en de hand van de duivel (2008) en Lord John en de Schotse gevangene (2011). Korter werk verzamelde ze in onder meer Seven Stones to Stand or Fall (2017, De zeven stenen) en de novelle Virgins (2016, De oorsprong). In 2010 verscheen daarnaast de mystery Red Ant's Head. Boekerij in Amsterdam geeft haar werk uit in Nederland; Annemarie Lodewijk verzorgt de vertalingen.

Volgens de Nederlandse Wikipedia wordt Gabaldons werk verkocht in drieëntwintig landen en is het vertaald in twintig talen. De televisieadaptatie Outlander ging in 2014 in première op Starz en is in Nederland te zien op Netflix, in België op één — een belangrijke factor in de aanhoudende verkoop van de boeken. Gabaldon werkte zelf ook als televisieschrijfster mee aan de serie.

Voor wie nog nooit iets van Gabaldon las is De reiziger (Outlander) het logische beginpunt: het introduceert Claire en Jamie, de tijdreis-premisse en de toon van de hele reeks. Lezers die twijfelen of een boek van zo'n omvang iets voor hen is, kunnen eerst de novelle De oorsprong (Virgins) proberen — een korter verhaal dat zich afspeelt voordat Jamie Claire ontmoet en dat een goede indruk geeft van Gabaldons stem en historische detaillering. Wie liever in een meer afgebakende mystery-setting wil binnenkomen, kan beginnen bij Het dubbelleven van Lord John: dat boek staat los genoeg om gelezen te worden zonder eerst de hoofdreeks te kennen, en is qua omvang aanzienlijk toegankelijker. Voor wie de hele reeks in huis wil halen biedt Boekerij verzamelbundels aan met de eerste vier, de delen vijf tot en met acht, of alle acht romans in één band.