Enid Blyton

Enid Mary Blyton (Londen, 11 augustus 1897 – aldaar, 28 november 1968) was een Brits schrijfster van kinderboeken. Ze groeide op in East Dulwich en later in Beckenham, als oudste van drie kinderen en enige dochter van Thomas Carey Blyton en Theresa Mary Harrison. Haar vader wekte haar belangstelling voor natuur, muziek en literatuur; met hem had ze een hechte band, terwijl de relatie met haar moeder stroef bleef. Toen hij het gezin verliet rond haar dertiende, was dat een breuk waarvan ze zich nooit helemaal herstelde. Van 1907 tot 1915 zat ze op St Christopher's School voor meisjes in Beckenham, waarna ze de opleiding tot onderwijzeres volgde en enkele jaren voor de klas stond en als gouvernante werkte in Surbiton.

Haar schrijfcarrière begon in de jaren twintig. In 1922 verscheen haar debuut Child Whispers, een bundel van 24 pagina's met gedichten. Twee jaar later gaf ze haar baan op om fulltime te schrijven en trouwde ze met Hugh Pollock, haar redacteur bij uitgeverij Newnes Press. Al in 1926 verdiende ze zo'n 1200 pond per jaar — een aanzienlijk bedrag — met bijdragen aan tijdschriften als Teacher's World en later haar eigen weekblad Sunny Stories. De vroege jaren vormden een lange aanloop: veel korte verhalen, educatief werk en gedichten, voordat de grote reeksen die haar beroemd zouden maken van de grond kwamen.

De doorbraak kwam met titels als Adventures of the Wishing-Chair (1937) en The Enchanted Wood (1939), en vanaf de jaren veertig met de reeksen die haar naam wereldwijd vestigden: The Famous Five (in Nederland De Vijf), The Secret Seven (De Club van 7), The Five Find-Outers (De vijf detectives), Malory Towers en Noddy. De Vijf — vier kinderen en hond Timmy — werd haar bekendste reeks: avonturen rond smokkelaars, geheime tunnels en verlaten eilanden, verteld in korte, vlotte scenes waarin volwassenen nauwelijks in beeld komen. Blyton behoorde daarmee tot de voorlopers van jeugdliteratuur waarin kinderen zelfstandig opereren.

Haar stijl is herkenbaar fantasierijk maar zelden magisch: de wereld is die van picknicks, kostscholen, boerderijen en kust. 'Geheim' en 'avontuur' zijn sleutelwoorden, tunnels en verborgen kamers terugkerende motieven. De hoofdpersonen zijn vrijwel altijd prepuberale kinderen; de rol van volwassenen is beperkt tot afwezige ouders of te verslane schurken. Blyton schreef in hoog tempo — soms 10.000 woorden per dag, een avontuur van De Vijf in vier dagen — en vertelde in interviews dat haar verhalen zich grotendeels onbewust ontvouwden terwijl ze typte. Dat tempo wekte zoveel ongeloof dat werd gesuggereerd dat ze ghostwriters inzette, een beschuldiging die ze fel ontkende en die nooit is bewezen.

Haar oeuvre beslaat ongeveer 600 titels, naast talloze tijdschriftbijdragen. Na een eerste huwelijk dat tijdens de oorlog strandde, trouwde ze in oktober 1943 met de chirurg Kenneth Darrell Waters. Vanuit 'Green Hedges', haar huis in Beaconsfield waar ze vanaf 1938 woonde, schreef ze haar grote series en beantwoordde ze stapels post van jonge lezers. In 1960 openbaarden zich de eerste verschijnselen van de ziekte van Alzheimer. Haar man overleed in 1967, zijzelf een jaar later, 71 jaar oud. De reeksen leven door in heruitgaven; in Nederland verschenen tot in de jaren 2000 nieuwe edities bij uitgeverij onder meer onder ISBN-reeks 9789023..., met titels als De Vijf en de schat van de strandjutter (2004), De Vijf als detectives (2002) en De Vijf en de schat op het Fluistereiland (2002).

Blyton is volgens Engelstalige bronnen een van de bestverkochte kinderboekenauteurs ooit, met meer dan 600 miljoen verkochte exemplaren en vertalingen in negentig talen; de Nederlandstalige Wikipedia houdt het op 41 talen. In juni 2019 stond ze op de vierde plaats van meest vertaalde auteurs ter wereld. Erkenning ging gepaard met weerstand: vanaf de jaren vijftig uitten critici, leraren en bibliothecarissen bezwaren tegen het 'weinig literaire gehalte' van haar werk, met name de Noddy-reeks. Van de jaren dertig tot de jaren vijftig weigerde de BBC haar verhalen uit te zenden. Later werd haar werk ook bekritiseerd als elitair, seksistisch, racistisch en xenofoob — in De Vijf zijn zigeuners doorgaans de schurken. In 2002 verscheen onder het pseudoniem J.H. Gever een nieuwe Nederlandse vertaling waarin vermeende imperialistische, seksistische, snobistische en racistische trekken waren weggewerkt; over die ingreep wordt verschillend geoordeeld. In 2009 werd haar leven verfilmd in de BBC-productie Enid, met Helena Bonham Carter in de hoofdrol.

Wie voor het eerst kennismaakt met Blyton heeft meerdere ingangen. Voor lezers die het klassieke avontuur zoeken dat haar wereldwijd beroemd maakte: begin bij De Vijf op avontuur — de reeks met de vier kinderen en hond Timmy is nog altijd het beste visitekaartje van haar vertelstijl en haar typische mix van picknick, mysterie en zelfstandig opererende kinderen. Wie meer houdt van speurwerk en kleinere mysteries kan beter instappen bij De vijf detectives, waar de puzzelstructuur sterker is dan het buitenavontuur. En voor lezers die de kostschoolwereld opzoeken — vriendschappen, rivaliteit, groeipijn tussen leeftijdgenoten — vormt de Pitty-reeks (bijvoorbeeld Pitty als Vierde Klasser) een goede ingang, dicht bij de sfeer van haar bekendere Malory Towers-boeken.