Astrid Lindgren

Astrid Lindgren, geboren als Astrid Anna Emilia Ericsson (Näs bij Vimmerby, 14 november 1907 – Stockholm, 28 januari 2002), was een Zweedse schrijfster van kinder- en jeugdboeken en van scenario's. Ze groeide op op de boerderij Näs in Småland in het zuiden van Zweden, waar haar ouders Samuel August Ericsson en Hanna Jonsson boer waren. Na haar schooltijd ging ze als jonge vrouw in opleiding bij de lokale krant Vimmerby Tidning. Op haar achttiende raakte ze zwanger van de hoofdredacteur; ze weigerde met hem te trouwen en vertrok naar Stockholm, waar ze zich tot secretaresse liet omscholen en haar hele verdere leven zou wonen.

In 1926 beviel ze in Kopenhagen van haar zoon Lars, die de eerste jaren bij een pleeggezin in Denemarken opgroeide omdat Lindgren hem in Stockholm nog niet kon onderhouden. In 1928 trad ze in dienst als secretaresse bij de Zweedse automobilistenorganisatie Motormännens Riksförbund, waar ze haar latere echtgenoot Sture Lindgren ontmoette. Ze trouwden in april 1931, haalden Lars terug naar Stockholm en kregen in 1934 samen een dochter, Karin. Pas in de jaren veertig zou Lindgren schrijfster worden; vanaf haar veertigste tot haar drieënzestigste combineerde ze haar schrijverschap met een vaste baan als redactrice bij uitgeverij Rabén & Sjögren, die ook al haar eigen boeken uitgaf.

Haar schrijverschap begon met de verhalen die ze 's avonds aan haar kinderen vertelde; volgens de Nederlandse Wikipedia begon haar schrijverschap met een verhaal over Pippi Langkous (Zweeds: Pippi Långstrump). In 1944 won Lindgren met de meisjesroman Britt-Marie lättar sitt hjärta de tweede prijs in een schrijfwedstrijd van Rabén & Sjögren. Een jaar later, in 1945, won ze met Pippi Långstrump de eerste prijs in dezelfde wedstrijd; het manuscript was eerder door uitgeverij Bonniers afgewezen. Rabén & Sjögren bracht het boek uit met illustraties van Ingrid Vang Nyman, en Pippi Langkous werd volgens de Engelstalige bron inmiddels in minstens honderd talen vertaald.

Het is Pippi die haar handtekening werd: een kind dat zonder ouders in Villa Kakelbont woont, een paard optilt en volwassen autoriteit vrolijk negeert. Juist die oneerbiedige houding van veel van haar personages tegenover volwassen gezag riep volgens de Engelstalige Wikipedia geregeld weerstand op bij conservatieve lezers. Daarnaast bouwde Lindgren een reeks andere, zeer verschillende kinderwerelden: Emil van Lönneberga, Karlsson van het dak, de kinderen van Bolderburen, speurdersjongen Bill Bergson (Superdetective Blomkwist), en de meer sprookjesachtige en donkere boeken Mio, min Mio, De gebroeders Leeuwenhart en Ronja de roversdochter. In de Nederlandse edities verschenen onder meer Pippi Langkous in Taka-Tukaland, Pippi gaat op reis, Pippi doet haar eigen zin, Lotta uit de Kabaalstraat, Rasmus en de landloper, Sia woont op de Kilimanjaro en In schemerland.

Haar schrijven is volgens de Nederlandse Wikipedia sterk beïnvloed door haar eigen jeugd in het Småland van het begin van de twintigste eeuw: aan die wereld ontleende ze de natuur, de boerenerven en de dorpsgemeenschappen die in veel van haar boeken opduiken. Haar vader Samuel August beschreef ze als een uitstekende verteller die mensen en landschappen tot in het kleinste detail tot leven kon brengen; zijn verhalen zijn volgens haarzelf terug te vinden in haar werk. In 1976 publiceerde ze met Samuel August från Sevedstorp och Hanna Hult een boek over het liefdesverhaal van haar ouders. Terugkerend in haar oeuvre is het kind dat op eigen kracht de wereld tegemoet treedt — of dat nu een vrijgevochten meisje is, een ondeugende boerenjongen of een weeskind in een fantasielandschap.

Naast haar meer dan dertig kinderboeken schreef Lindgren ook scenario's; Rasmus en de landloper (1956) ontstond uit een scenario dat in 1955 werd verfilmd, en voor dat boek ontving ze in 1958 de tweede Hans Christian Andersen Medal. In 1956, het eerste jaar van de Deutscher Jugendliteraturpreis, kreeg de Duitse editie van Mio, min Mio de Children's Book Award. In 1994 werd haar de Right Livelihood Award toegekend voor "her unique authorship dedicated to the rights of children and respect for their individuality". Haar campagnes voor dierenwelzijn leidden in Zweden tot een nieuwe wet, Lex Lindgren, op tijd voor haar tachtigste verjaardag. In 2017 werd ze berekend als 's werelds achttiende meest vertaalde auteur, en volgens dezelfde bron had ze in 2010 wereldwijd ongeveer 167 miljoen boeken verkocht.

Lindgren overleed op 28 januari 2002 op 94-jarige leeftijd in haar flat aan de Dalagatan in Stockholm, waar ze sinds 1941 had gewoond. Haar uitvaart in de Storkyrkan werd bijgewoond door koning Carl XVI Gustaf, koningin Silvia en premier Göran Persson, en door Dagens Nyheter omschreven als "the closest you can get to a state funeral". Haar zoon Lars was haar in 1986 al voorgegaan; haar dochter Karin, die als klein meisje de eerste Pippi-verhalen te horen kreeg, bleef nauw betrokken bij het beheer van het oeuvre.

Voor wie Lindgren nog niet kent en wil beginnen bij haar bekendste personage: start bij Pippi Langkous — het boek dat haar in 1945 doorbraak gaf en dat in meer dan honderd talen is vertaald, en lees eventueel door met Pippi gaat op reis en Pippi Langkous in Taka-Tukaland. Voor lezers die liever iets donkerders en meer sprookjesachtigs willen is Mio, min Mio of Ronja de roversdochter een betere ingang: deze latere boeken laten de ernstiger, melancholische kant van Lindgren zien. En wie houdt van klassieke jeugdverhalen met een duidelijke plot, kan beginnen bij Rasmus en de landloper of Superdetective Blomkwist — standalone-achtige titels die goed laten horen hoe Lindgren spanning en warmte combineert zonder haar lezers te onderschatten.