Georges Simenon

Georges Joseph Christian Simenon (Luik, 12 of 13 februari 1903 – Lausanne, 4 september 1989) was een Franstalige Belgische schrijver en een van de productiefste auteurs van de twintigste eeuw. Hij werd geboren als zoon van Désiré Simenon, boekhouder bij een verzekeringsmaatschappij, en Henriette Brühl, een vrome maar angstige vrouw die kamers verhuurde aan voornamelijk Oost-Europese studenten om het bescheiden gezinsinkomen aan te vullen. Simenons jeugd in de Luikse wijk Outremeuse — met zijn drie jaar jongere broer Christian, die het lievelingskind van moeder werd, en zijn solidariteit met de rustige vader — zou een vrijwel onuitputtelijke bron van personages en motieven blijken. Hij studeerde aan het door jezuïeten geleide Collège Saint-Louis en vervolgens aan het Collège Saint-Servais, maar brak zijn schoolopleiding voortijdig af.

Nog voor zijn zestiende werd Simenon aangenomen als journalist bij de Gazette de Liège, een rechtse katholieke krant die in 1919 na de Duitse bezetting weer verscheen. Op de redactie leerde hij in hoog tempo schrijven: hij kreeg een eigen rubriek, aanvankelijk Hors du poulailler en later Causons, die hij ondertekende met Georges Sim of G. Sim — de eerste van vele pseudoniemen. Zijn werk bracht hem in politieke, theatrale en justitiële milieus en voedde zijn vroege fascinatie voor politiezaken. In 1922 verhuisde hij naar Frankrijk, waar hij vanaf dan voor zijn levensonderhoud zou schrijven. Hij woonde achtereenvolgens langdurig in Frankrijk (1922–1945), de Verenigde Staten (1946–1955) en Zwitserland (1957–1989).

Simenons grote doorbraak kwam met commissaris Jules Maigret, de bedachtzame Parijse politieman die zijn verdachten minder ondervraagt dan begrijpt. Over Maigret schreef hij 75 detectiveromans en 28 novelles. De commissaris werkt niet met puzzels of flitsende deducties, maar door zich in te leven in milieus, cafés, huurkamers en provinciestadjes — een procedé dat de Maigret-romans dicht tegen Simenons niet-detective-werk aanlegt. Simenon zei later Maigrets temperament deels op zijn vader te hebben gemodelleerd; in de reeks sterft Maigrets vader op zijn 45e aan pleuritis, net als Désiré Simenon op diezelfde leeftijd aan angina pectoris overleed.

Naast de Maigrets schreef Simenon 136 psychologische romans die hij zelf romans durs (harde romans) noemde, plus honderden verhalen en novellen — in totaal rond de 400 romans, waarvan 192 onder zijn eigen naam, en volgens de Engelstalige bron ruim 500 miljoen verkochte exemplaren. Zijn stijl is sober en zintuiglijk: korte zinnen, een beperkt vocabulaire, nadruk op weer, licht, geuren en de sociale textuur van een plek. Terugkerende thema's zijn het kleinburgerlijke leven waaraan zijn vader model stond (de man die op zichzelf is, tevreden met weinig en afkerig van verandering), seksuele obsessie, de drukkende greep van familie en de plotselinge breuk waarmee een ogenschijnlijk gewoon leven ontspoort. Zijn jeugd in Luik — de huurders, de ruzies tussen zijn ouders, de angst voor de massa die hij als jonge journalist beleefde — vormt de kern van semi-autobiografisch werk als Pedigree en Le locataire.

Tot zijn bekendste niet-Maigret-werken behoren volgens de Engelstalige Wikipedia The Saint-Fiacre Affair (1932), Monsieur Hire's Engagement (1933), Act of Passion (1947), The Snow Was Dirty (1948) en The Cat (1967). In het Nederlands verschenen de laatste jaren bij De Bezige Bij onder meer De blauwe kamer (2014), Een misdaad in Holland (2014), Het lijk bij de sluis (2015), De dood van Belle (2015) en Maigret en het dode meisje (2016). Eerder bracht de uitgeverij in de jaren tachtig een breed Nederlandstalig fonds uit met onder meer Maigret in Holland, Het eerste onderzoek van Maigret, De pijp van Maigret, Maigret en de Chinese schim, Maigret en zijn dode en Het geduld van Maigret. Omdat Simenon in 1989 overleed, is het Maigret-oeuvre afgesloten; nieuwe Nederlandse edities zijn hertalingen of heruitgaven.

Simenon werd niet alleen als populair auteur gelezen. Zijn literaire bewonderaars waren onder anderen Max Jacob, François Mauriac en André Gide; Gide noemde hem "a great novelist, perhaps the greatest, and the most genuine novelist that we have had in contemporary French literature". Latere critici als John Banville prezen zijn psychologisch inzicht en zijn vermogen om tijd en plaats op te roepen. Tegelijk is zijn naam ook belast: in 1921 verscheen in de Gazette de Liège, deels onder zijn naam, een lange reeks antisemitische artikelen die zich beriepen op de als vervalsing bekendstaande Protocollen van de wijzen van Sion — een episode die Wikipedia expliciet noemt en die een schaduw werpt over zijn vroege journalistieke jaren, ook al nuanceerde hij het karikaturale jodenbeeld later in een roman als Le petit homme d'Archangelsk (vertaald als De merel in de tuin).

Voor wie Simenon nog niet kent, zijn er verschillende ingangen. Wie wil weten waarom Maigret al bijna een eeuw gelezen wordt, kan het beste beginnen bij Maigret in Holland (origineel Un crime en Hollande, in de recentere vertaling Een misdaad in Holland): een compacte, zelfstandig te lezen zaak waarin Maigret in een Nederlands provinciestadje precies dat doet waar Simenon beroemd mee werd — een gesloten gemeenschap aflezen in plaats van ondervragen. Lezers die liever meteen Simenons literaire kant proeven, pakken De blauwe kamer: een korte, broeierige roman dur over een overspelige verhouding die ontspoort, representatief voor zijn psychologische romans. En wie de hele Maigret-reeks chronologisch wil ervaren, kan beter bij de vroege titels uit de jaren dertig instappen dan bij de recentste Nederlandse edities, omdat de toon en de jonge commissaris daar het dichtst bij Simenons eigen Luikse wortels staan.