Hella S. Haasse

Hélène Serafia Haasse, beter bekend als Hella S. Haasse, werd op 2 februari 1918 geboren in Batavia, het huidige Jakarta. Haar vader was financieel inspecteur in Nederlands-Indië en publiceerde zelf onder het pseudoniem W.H. van Eemlandt; haar moeder was concertpianiste. Haasse bracht haar jeugd grotendeels door op Java, met onderbrekingen voor verblijven in Nederland en Zwitserland, en deed in 1938 in Batavia eindexamen. Daarna verhuisde ze naar Amsterdam om Scandinavische taal- en letterkunde te studeren. Ze overleed op 29 september 2011 in Amsterdam, op 93-jarige leeftijd, en geldt als een van de meest gelezen Nederlandse schrijvers in het buitenland.

Haasse debuteerde in 1939 met gedichten in het tijdschrift Werk. Tijdens de oorlogsjaren volgde ze de Amsterdamse Toneelschool en speelde ze bij het Centraal Tooneel onder Cees Laseur, wat lidmaatschap van de Nederlandsche Kultuurkamer met zich meebracht — een feit waar ze later openhartig over sprak. In de hongerwinter werkte ze al aan wat later Het woud der verwachting zou worden, haar historische roman over Charles van Orléans, die in 1949 verscheen. Een jaar eerder had ze haar eerste echte doorbraak beleefd met de novelle Oeroeg, geschreven als Boekenweekgeschenk van 1948.

Oeroeg, over de vriendschap tussen een planterszoon en een Indonesische jongen die als volwassenen aan weerszijden van het koloniale conflict komen te staan, werd generaties lang verplichte schoollectuur en is in 2009 gekozen voor de campagne Nederland Leest. Het boek tekent meteen Haasses signatuur: zorgvuldig gedocumenteerd, psychologisch gelaagd, met Nederlands-Indië en Europese geschiedenis als terugkerende decors. Naast Indische romans schreef ze historische werken als De scharlaken stad (1972) over zestiende-eeuws Rome en Een gevaarlijke verhouding, evenals essays, toneel en poëzie. In 1979 verhuisde ze met haar man Jan van Lelyveld naar Frankrijk, waar ze ruim tien jaar in het dorpje Saint-Witz woonde.

In 1992 verscheen Heren van de thee, haar roman over een theeplanter in Nederlands-Indië die zich rekenschap begint te geven van zijn verhouding tot de inlandse bevolking. Het boek werd in 2010 in het Engels vertaald als The Tea Lords en geldt internationaal als haar bekendste werk. Sleuteloog uit 2002 keerde nog eenmaal terug naar de vraag of een vriendschap tussen een Nederlandse en een Indonesische jongere werkelijk mogelijk is. Haasse ontving in 1983 de P.C. Hooft-prijs en in 2004 de Prijs der Nederlandse Letteren; ze is tot nu toe de enige auteur die driemaal het Boekenweekgeschenk verzorgde. In 2007 werd een planetoïde naar haar genoemd.

Voor de Nederlandse lezer is Haasse's oeuvre uitstekend toegankelijk: Singel Uitgeverijen houdt de belangrijkste titels in herdruk, waaronder Oeroeg, Heren van de thee, Het woud der verwachting, De ingewijden en haar essaybundel Ogenblikken in Valois. Wie haar werk nog niet kent, begint het beste bij Oeroeg — kort, direct en thematisch typerend — en gaat van daar door naar Heren van de thee voor het volle bereik van haar historische verbeelding. In 2023 verscheen bovendien Ik stuur deze brief maar op goed geluk weg, een bundel brieven uit 1939-1950 die een nieuwe blik biedt op de jonge schrijfster achter het werk.