Hugo Claus

Hugo Maurice Julien Claus (Brugge, 5 april 1929 – Antwerpen, 19 maart 2008) was een Vlaams schrijver, dichter, kunstschilder en filmmaker. Hij groeide op in Astene bij Deinze, waar zijn vader een drukkerij runde, en bracht een groot deel van zijn jeugd door op kostscholen, onder meer bij de zusters in Aalbeke en aan het Sint-Amandscollege in Kortrijk. Claus debuteerde op zijn achttiende met de dichtbundel Kleine reeks (1947) en bouwde een omvangrijk oeuvre op dat poëzie, toneel, romans en filmwerk omvat.

Zijn romandebuut De Metsiers verscheen in 1950 en werd in één maand geschreven naar aanleiding van een weddenschap. Het boek werd bekroond met de Leo J. Krynprijs voor het gebruik van het meervoudige vertelperspectief, al riepen de thema's incest en inteelt ook weerstand op. Tussen 1950 en 1953 woonde Claus in Parijs, waar hij in contact kwam met het surrealisme, het existentialisme en de Cobra-beweging; hij deelde er onderdak met onder meer Karel Appel, Hans Andreus, Rudy Kousbroek en Simon Vinkenoog. Met De Hondsdagen (1953) en het toneelstuk Een bruid in de morgen vestigde hij definitief zijn naam als prozaïst en dramaturg. Eerder had hij samen met Louis Paul Boon, Jan Walravens en anderen het avant-gardetijdschrift Tijd en Mens opgericht.

Claus' werk mengt het tragische en verhevene met het banale, burleske en obscene. Terugkerende thema's zijn de liefde voor de moeder, de haat tegen de afwezige vader, seksualiteit, het katholieke schuldgevoel en Vlaanderen tijdens en na de Tweede Wereldoorlog. Hij publiceerde onder verschillende pseudoniemen, waaronder Dorothea van Male (voor de roman Schola nostra uit 1971), Jan Hyoens en Thea Streiner. Hoewel zijn werk toegankelijk oogt, verweefde hij er graag dubbele bodems en cryptische verwijzingen in — een spel dat literatuurwetenschapper Paul Claes blootlegde in onder meer Claus-reading (1984).

Zijn meesterwerk is Het verdriet van België (1983), een autobiografisch gekleurde familiekroniek over een literair begaafde jongen die opgroeit in een Vlaams provincienest waar de kleinburgerlijke collaboratie tijdens de bezetting wortel schiet. Eerder verschenen al gelauwerde romans als De verwondering (1962) en Het jaar van de kreeft (1983). Claus geldt volgens de Nederlandstalige Wikipedia als de meest bekroonde auteur uit het Nederlandse taalgebied; in 2000 ontving hij de International Nonino Prize in Italië. Zijn werk werd vertaald in onder meer het Engels (The Sorrow of Belgium, 1990) en het Frans. Hij overleed in 2008 in Antwerpen door euthanasie, een keuze die in België destijds tot brede discussie leidde.

Voor de Nederlandse lezer blijft Claus' back-catalogue ruim beschikbaar bij De Bezige Bij, die in 2018 met Het verdriet staat niet alleen een verzamelband uitbracht en in 2019 Alle verhalen. Wie het werk nog niet kent, begint het best bij Het verdriet van België — daarna liggen De Metsiers, De verwondering en de verzamelde Gedichten 1948–1993 voor de hand. Ook postuum verschijnt er nog werk: in 2026 brengt Prometheus de titel Minnaar tegen elke prijs uit.