Ilja Leonard Pfeijffer

Ilja Leonard Pfeijffer (Rijswijk, 17 januari 1968) is een Nederlands dichter, romanschrijver, essayist en classicus. Hij groeide op als zoon van een leraar Nederlands en een remedial teacher, doorliep het gymnasium aan het Sint Maartenscollege in Voorburg en studeerde klassieke talen in Leiden. In 1996 promoveerde hij bij Chris Sicking op een dissertatie over de Griekse dichter Pindarus. Tot 2004 was hij als graecus verbonden aan de Universiteit Leiden; daarna wijdde hij zich volledig aan het schrijven. Sinds 2008 woont hij in Genua, de Italiaanse havenstad die het decor en de motor van een aanzienlijk deel van zijn latere werk zou worden.

Zijn schrijverscarrière begon in de poëzie. In 1998 debuteerde hij met de bundel Van de vierkante man, waarvoor hij in 1999 de C. Buddingh'-prijs voor het beste Nederlandstalige poëziedebuut ontving. In datzelfde jaar verscheen voor de Boekenweek 2000 zijn samengestelde bundel De Antieken: Een korte literatuurgeschiedenis. Vanaf het begin profileerde Pfeijffer zich als een uitgesproken stem in het poëziedebat: in een essay in Bzzlletin pleitte hij voor 'onbegrijpelijke poëzie' met ruimte voor experimenteel taalgebruik, een positie die hij in latere bundels en polemieken consequent zou doorvoeren.

De overstap naar proza maakte hij in 2002 met de roman Rupert. Een bekentenis, die hem de Anton Wachterprijs voor het beste literaire romandebuut en de Literatuurprijs Gerard Walschap opleverde, maar ook een aanhoudende discussie over plagiaat: passages uit het boek bleken vertalingen van T.S. Eliots The Waste Land, zonder bronvermelding. Pfeijffer zelf sprak van intertekstualiteit. Twee jaar later volgde Het grote baggerboek (2004), genomineerd voor zowel de AKO Literatuurprijs en de Gouden Uil als de Gouden Doerian, een kortstondige prijs voor de slechtste Nederlandse literaire roman — een veelzeggende dubbelpositie die zijn vroege ontvangst typeerde.

De echte doorbraak kwam in 2013 met La Superba, een roman over een schrijver die zich, net als Pfeijffer zelf, in Genua vestigt. Het boek won in 2014 de Libris Literatuurprijs en bezorgde hem ook internationale bekendheid. Het was een rechtstreekse vrucht van zijn verhuizing naar Italië, waar hij in 2008 met zijn toenmalige Russische vriendin, fotografe Gelya Bogatishcheva, was beland na een onvoorbereide fietstocht van Leiden naar Rome — een reis van 2600 kilometer die hij vastlegde in De filosofie van de heuvel. Op de fiets naar Rome (2009). In Genua leerde hij later zijn Italiaanse buurvrouw Stella Seitun kennen, met wie hij ging samenwonen; aan haar droeg hij Grand Hotel Europa op, dat in 2018 werd uitgeroepen tot Roman van het Jaar.

Naast prozaschrijver bleef hij dichter. De bundel Idyllen (2015) bevatte naar klassiek voorbeeld lange gedichten met een retorisch karakter en werd bekroond met de Jan Campert-prijs, de Awater Poëzieprijs en de VSB Poëzieprijs. Voor zijn columns in NRC Next, zijn essaybundel Gelukszoekers en Idyllen ontving hij in 2015 de E. du Perronprijs. Zijn theaterstuk De advocaat leverde hem in 2017 de Taalunie Toneelschrijfprijs op. Pfeijffers oeuvre beweegt zich daarmee nadrukkelijk over genregrenzen heen: poëzie, roman, essay, reisboek, toneel en columns — sinds 2019 wekelijks op de site van HP/De Tijd.

In de stijl die zich door zijn werk weeft, klinken zijn klassieke achtergrond en zijn polemische temperament door. Hij citeert volgens de bron niet alleen Pindarus, Horatius, Sophocles, Ezra Pound, Derek Walcott en Nederlandse dichters als Lucebert, Gorter, Faverey, Nijhoff en Reve, maar ook stripfiguren, C&A-truien en streepjescodes. Zijn poëzie verzet zich tegen wat hij 'papieren vers' van introverte hermetici noemt; hij voelt zich verwant aan Lucebert en kiest voor 'leven in volheid'. Humor en zelfspot wisselen af met ernst, en zijn liefdesgedichten worden in de bron 'hotly tender' genoemd. In zijn proza keert de figuur van de schrijver-in-Genua terug, evenals reflectie op Europa, migratie en geschiedenis.

Het recente werk bouwt op die fundamenten voort. Na Grand Hotel Europa (2018) volgden Quarantaine. Dagboek in tijden van besmetting (2020), het Boekenweekgeschenk Monterosso mon amour (2022), de roman Alkibiades (2023) en in 2024 de Homeruslezing Is geschiedenis fictie?. In 2025 verscheen De luimen van de leeuw, met de bronnen voor Alkibiades; voor 2026 staat de essaybundel Absolute democratie. Kroniek van een aangekondigde afrekening aangekondigd. Zijn boeken verschijnen bij Singel Uitgeverijen (De Arbeiderspers). In augustus 2020 was hij te gast in Zomergasten, waar hij onder meer vertelde in 2015 te zijn gestopt met drinken; op 28 maart 2024 werd hij benoemd tot lid van de Akademie van Kunsten.

Voor wie Pfeijffer wil leren kennen via zijn meest gelauwerde proza is La Superba (2013) de logische ingang: het is de Libris-roman waarmee hij internationaal doorbrak en die zijn obsessie met Genua het scherpst formuleert. Lezers die liever bij een breder, hedendaags panorama beginnen, kunnen Grand Hotel Europa (2018) pakken — Roman van het Jaar 2018, een grootschalige meditatie op het continent. En wie eerst de dichter wil ontmoeten, vindt in Idyllen (2015) — bekroond met de Jan Campertprijs, de Awater Poëzieprijs en de VSB Poëzieprijs — de meest beladen poort tot zijn klassiek geschoolde, retorische vers.