Tommy Wieringa

Tommy Wieringa (Goor, 20 mei 1967) is een Nederlandse schrijver die behoort tot de gevestigde namen in de hedendaagse Nederlandstalige literatuur. Hij bracht een deel van zijn jeugd door op Aruba, waar zijn vader vanaf 1969 als leraar Engels en biologie werkte, en keerde in 1976 met zijn familie terug naar Nederland. Na de scheiding van zijn ouders trok hij in bij zijn vader in het Twentse Geesteren. Op zijn zestiende kwam hij via zijn pleegmoeder, die zeer belezen was, in aanraking met literatuur; zij moedigde hem aan om te gaan studeren en schrijven. Wieringa volgde de Vrijeschool Zutphen, studeerde geschiedenis in Groningen en journalistiek in Utrecht. Voor hij debuteerde werkte hij naar eigen zeggen onder meer als aanstekerverkoper op de markt en als lokettist bij de spoorwegen.

Zijn debuutroman Dormantique's manco verscheen in 1995, gevolgd door Amok (1997) en Alles over Tristan (2002). Dat laatste boek leverde hem in 2002 de Halewijnprijs op en haalde de longlist van de AKO Literatuurprijs — een eerste teken dat zijn werk literair gewicht had, ook al bleef het bereik nog beperkt. In dezelfde jaren experimenteerde Wieringa in de muziekgroep Donskoy met de combinatie van poëzie en muziek; in 1998 verscheen de cd Beatnik glorie en trad hij op tijdens festivals als Crossing Border en Lowlands. Daarnaast bouwde hij een journalistiek profiel op met bijdragen aan onder meer de Volkskrant, Vrij Nederland en Dagblad van het Noorden.

De doorbraak naar een groter publiek kwam in 2005 met Joe Speedboot, een ontwikkelingsroman die Wieringa volgens Wikipedia in staat stelde afscheid te nemen van zijn geïdealiseerde Arubaanse jeugd. Het boek werd in 2006 bekroond met de F. Bordewijk-prijs voor verhalend proza — de jury van de Jan Campert Stichting noemde het 'een meeslepende en vitale ontwikkelingsroman' — en daarnaast met de eerste Magazijn La Vie en Rose Prijs en de Tzumprijs voor de beste literaire zin van 2006. Het werd genomineerd voor onder andere de AKO Literatuurprijs, de Gouden Uil, de Libris Literatuur Prijs en de NS Publieksprijs. In maart 2026 verschijnt een verfilming met Tobias Kersloot in de titelrol.

In de jaren daarna vestigde Wieringa zich definitief als een van de leidende stemmen in het Nederlandse literaire landschap. Caesarion (2009) werd genomineerd voor de AKO Literatuurprijs; de Engelse vertaling door Sam Garrett kreeg in 2013 een nominatie voor de Dublin Literary Award. Met Dit zijn de namen (2012) won hij in 2013 zowel de Libris Literatuur Prijs als de Prijs van de Lezersjury van de Gouden Uil, en in 2014 de Inktaap. In datzelfde jaar 2014 schreef hij het Boekenweekgeschenk Een mooie jonge vrouw. De heilige Rita (2017) leverde hem in 2018 de BookSpot Literatuurprijs op. De dood van Murat Idrissi (2017), eveneens vertaald door Sam Garrett, werd in 2019 genomineerd voor de International Booker Prize.

Uit het oeuvre tekent zich een terugkerende belangstelling af voor reizen, ontheemding en grenzen — letterlijk en figuurlijk. Wieringa publiceerde naast zijn romans reisverhalen (Ik was nooit in Isfahaan, 2006; Ga niet naar zee, 2010) en presenteerde in 2013 voor de VPRO de zesdelige televisieserie De Grens. Voor diezelfde omroep schreef hij eerder het scenario voor de korte film Laatste wolf, en voor KRO-radio meerdere hoorspelen. In 2007 was hij gastschrijver aan de TU Delft; in 2010 schreef hij de tekst voor het Groot Dictee der Nederlandse Taal. Zijn columns verschenen achtereenvolgens in Sp!ts, Propria Cures, De Pers, de Wegener-dagbladen en — vanaf september 2018, als opvolger van Bas Heijne — in NRC Handelsblad, waar zijn voorlopig laatste column op 4 september 2021 verscheen.

De laatste jaren heeft Wieringa zijn werkterrein verbreed van fictie naar geëngageerde non-fictie. In 2019 publiceerde hij Dit is mijn moeder, in 2020 de columnbundel Gedachten over onze tijd. Als writer in residence aan het Netherlands Institute for Advanced Study werkte hij aan een historische roman over de familie van Pieter Schelte Heerema, die in september 2023 verscheen onder de titel Nirwana — door NRC omschreven als 'de fictionalisering van een brisant, werkelijk levensverhaal'. In 2024 volgde Konvooi: Reizen naar een land in oorlog, voortkomend uit zijn betrokkenheid bij Oekraïne. Op 14 mei 2025 ontving hij voor zijn werk voor Protect Ukraine het ereteken 'Voor Samenwerking' van de Nationale Garde van Oekraïne.

Wieringa publiceert in Nederland bij De Bezige Bij; zijn werk werd vertaald in onder meer het Engels, met vertalingen die internationale erkenning kregen tot aan de International Booker Prize-shortlist toe. In 2018 ontstond ophef toen hij tijdens het jaarcongres van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten kort na de aanslag op het pand van De Telegraaf de uitspraak 'Dat werd tijd' deed, volgens hemzelf bedoeld als grap.

Wie Wieringa nog niet kent, kan op meerdere manieren binnenkomen. Voor lezers die willen begrijpen waarom hij in Nederland zo'n stevige reputatie heeft: begin bij Joe Speedboot — de ontwikkelingsroman die hem doorbrak en op vrijwel elke shortlist van 2005-2006 stond. Voor wie wil zien waar hij als rijpe romanschrijver toe in staat is: kies Dit zijn de namen, het boek dat in 2013 zowel de Libris Literatuur Prijs als de Inktaap (2014) won. Voor lezers die liever klein en compact beginnen, is De dood van Murat Idrissi een korte, geconcentreerde ingang — bovendien het boek dat zijn internationale reputatie bezegelde met de International Booker-nominatie van 2019. Wie zijn meest recente werk wil volgen, kan terecht bij Nirwana (2023) of het reportageboek Konvooi (2024).