J.K. Rowling

Joanne Rowling (Yate, bij Bristol, 31 juli 1965) is een Britse schrijfster die wereldwijd bekend werd als de auteur van de Harry Potter-reeks. Ze schrijft vrijwel altijd onder de naam J.K. Rowling — de 'K' verwijst naar haar grootmoeder Kathleen en werd op verzoek van uitgeverij Bloomsbury toegevoegd, omdat men vreesde dat jongens, de beoogde doelgroep, geen boek zouden willen lezen van een vrouwelijke auteur. In werkelijkheid heeft Rowling geen tweede naam. Voor haar misdaadromans gebruikt ze daarnaast het pseudoniem Robert Galbraith. Ze studeerde in 1986 af aan de Universiteit van Exeter in Frans en Klassieke Cultuur, werkte daarna in diverse kantoorbanen en verhuisde in 1991 naar Portugal om Engels te onderwijzen.

In Portugal trouwde Rowling met de televisiejournalist Jorge Arantes, met wie ze in 1993 dochter Jessica kreeg. Na het stuklopen van haar huwelijk vertrok ze met haar dochter naar Edinburgh, waar ze twee boeken voor volwassenen schreef die ze zelf onvoldoende vond om aan een uitgever aan te bieden. Het idee voor Harry Potter ontstond al in 1990, tijdens een vier uur vertraagde treinreis van Manchester naar Londen; in die periode werkte ze als onderzoeker en tweetalig secretaresse voor Amnesty International. In de vijf jaar daarna werkte ze de zevendelige opzet uit. Het manuscript werd door twaalf uitgevers afgewezen voordat Bloomsbury het in 1997 uitbracht.

De doorbraak kwam met Harry Potter and the Philosopher's Stone (in het Nederlands Harry Potter en de Steen der Wijzen). De reeks volgt de jonge tovenaar Harry Potter, die naar de tovenaarsschool Zweinstein gaat en het uiteindelijk opneemt tegen de duistere tovenaar Heer Voldemort. Volgens de Engelstalige Wikipedia zijn dood en de tegenstelling tussen goed en kwaad de centrale thema's; invloeden zijn onder meer de Bildungsroman, Britse internaatsverhalen, sprookjes en christelijke allegorie. Na een aarzelende start stonden de eerste drie delen in 1999 op de bovenste drie plaatsen van de boekentoptien in zowel het Verenigd Koninkrijk als de Verenigde Staten; de laatste vier delen werden volgens dezelfde bron de snelst verkopende boeken ooit.

De stijl van de reeks staat sinds de eerste delen ter discussie. De Engelstalige Wikipedia noteert dat veel recensenten Rowlings schrijfwijze als 'conventioneel' beschouwen en dat de kritische ontvangst gemengder is dan het commerciële succes doet vermoeden; sommige critici zien haar omgang met gender en sociale verhoudingen als regressief. Rond de reeks ontstonden ook religieuze debatten. Tegelijkertijd wordt Rowling gecrediteerd met het nieuw leven inblazen van fantasy in het kinder- en jeugdsegment, wat een golf aan navolgers en een uitgesproken fandom op gang bracht. Terugkerende elementen in haar werk — voor zover de bronnen ze noemen — zijn de schoolomgeving, de strijd tegen een dreigende tirannie, en de combinatie van komische dialoog met steeds donkerder wordende plotlijnen naarmate de reeks vordert.

De hoofdreeks werd afgesloten met Harry Potter and the Deathly Hallows (Harry Potter en de Relieken van de Dood) uit 2007. Daarna verschenen aanvullende titels in hetzelfde universum: het sprookjesboek De Vertelsels van Baker de Bard (2008), en de 'Bibliotheek van Zweinstein'-uitgaven Fabeldieren en Waar Ze Te Vinden en Zwerkbal Door de Eeuwen Heen. In 2016 ging in het Londense Palace Theatre het toneelstuk Harry Potter en het Vervloekte Kind in première, gebaseerd op een nieuw verhaal van Rowling dat zich negentien jaar na deel zeven afspeelt; het script verscheen ook in boekvorm. Vanaf 2016 volgde de spin-off-filmreeks Fantastic Beasts, waarvan inmiddels drie delen zijn uitgebracht. Onder het pseudoniem Robert Galbraith schrijft Rowling daarnaast een lopende misdaadreeks rond detective Cormoran Strike. Buiten dit universum verschenen onder meer Een goede raad (2012, Boekerij) en het sprookje The Ickabog (2020). Voor 2026 staat De Tovenaarsarchieven: Verhalen uit de wereld van Harry Potter aangekondigd.

De commerciële cijfers zijn uitzonderlijk: volgens de Nederlandstalige Wikipedia zijn er meer dan 500 miljoen exemplaren verkocht en is de reeks in 69 talen vertaald; de Engelstalige Wikipedia komt uit op meer dan 600 miljoen exemplaren in 84 talen, wat Harry Potter tot de bestverkochte boekenreeks ooit maakt. In 2008 riep Forbes Rowling uit tot best betaalde auteur ter wereld. Ze werd benoemd in de Order of the British Empire en in 2017 tot lid van de Orde van de eregezellen, waarvan ze de versierselen ontving uit handen van prins William. Ook als filantroop is ze actief: ze richtte in 2000 de Volant Charitable Trust op en was in 2005 medeoprichter van de liefdadigheidsorganisatie Lumos. Volgens een schatting van Forbes uit 2025 overschreden haar schenkingen de 200 miljoen dollar.

Waar te beginnen hangt sterk af van wat je zoekt. Voor wie de reeks nog niet kent en wil weten waar de hype vandaan komt: begin bij Harry Potter en de Steen der Wijzen — het is het kortste, lichtste deel en introduceert in één boek de school, de wereld en de hoofdpersonages waar de rest op voortbouwt. Voor lezers die liever zien hoe Rowling een verhaal ook donkerder kan voeren, is Harry Potter en de Gevangene van Azkaban vaak het kantelpunt: vanaf hier wordt de toon volwassener en complexer. En voor wie nieuwsgierig is naar Rowling buiten Zweinstein, is Een goede raad een logische ingang — een op zichzelf staande roman voor volwassenen, los van het tovenaarsuniversum, waarmee je meteen ziet hoe haar stem klinkt zonder de bekende reeks eromheen.