Neil Gaiman

Neil Richard MacKinnon Gaiman (Portchester, 10 november 1960) is een Engelse schrijver die zich beweegt tussen fantasy, horror, sciencefiction en stripverhalen. Hij groeide op in een Joods gezin van Pools-Asjkenazische afkomst dat in 1965 naar East Grinstead in West Sussex verhuisde. Als kind was hij een fanatieke lezer; The Lord of the Rings van J.R.R. Tolkien en The Chronicles of Narnia van C.S. Lewis maakten zo'n indruk dat ze later in zijn eigen werk zouden doorklinken. In Nederland verschijnt zijn werk onder meer bij Boekerij en Luitingh-Sijthoff.

Gaiman begon zijn loopbaan als journalist nadat verschillende uitgevers zijn vroege fictie afwezen. In 1987 publiceerde hij Don't Panic: The Official Hitchhikers Guide to the Galaxy Companion, een humoristisch boek over het ontstaan van Douglas Adams' bekende reeks. Dat project bracht hem in contact met Terry Pratchett, met wie hij vervolgens Good Omens (1990) schreef — een komische roman over een naderende apocalyps die in het Nederlands als Hoge Omens verscheen. In dezelfde periode begon hij aan strips te werken, eerst aan de driedelige Black Orchid (1988) met illustrator Dave McKean, een vaste samenwerkingspartner.

De doorbraak kwam met The Sandman, de maandelijkse stripreeks die van 1988 (eerste publicatiejaar volgens Wikipedia) tot 1996 liep en uiteindelijk 75 afleveringen telde. De serie, gebundeld in tien delen die nog altijd worden herdrukt, draait om Dream van de Eindelozen en bracht het stripgenre volgens de Nederlandse Wikipedia 'respectabel bij vele nieuwe lezers'. The Sandman leverde Gaiman een reeks prijzen op, waaronder de World Fantasy Award in 1991 voor het deel A Midsummer Night's Dream — een onderscheiding die voor het eerst aan een stripverhaal werd toegekend. Vanaf dat moment was zijn naam in het fantasy-veld gevestigd.

In zijn proza keert een herkenbaar palet terug: oude goden en mythische figuren die de moderne wereld binnenwandelen, kinderen of buitenstaanders die ontdekken dat onder de alledaagse werkelijkheid een tweede, gevaarlijker realiteit ligt, en steden of landschappen met een geheime onderkant. Neverwhere (1996, Nederlandse titel Niemandsland) speelt zich af in 'Londen-beneden', een wereld in en rondom de metro vol monsters, ridders en sjacheraars. Stardust (1999, NL: Ster) is een sprookje over een jongen die een gevallen ster wil halen voor zijn geliefde en daarbij in een land van magie belandt. American Gods (2001, NL: Amerikaanse Goden) volgt de net vrijgelaten gevangene Shadow die in dienst treedt bij de raadselachtige Wednesday en verzeild raakt in een conflict tussen oude en nieuwe goden; volgens de Nederlandse Wikipedia is dit boek 'donkerder dan andere werken' van Gaiman. Coraline (2002), geïllustreerd door Dave McKean, is een kinderboek over een meisje dat achter een dichtgemetselde deur een spiegelversie van haar gezin ontdekt.

Naast romans schrijft Gaiman korte verhalen (gebundeld in onder meer Smoke and Mirrors uit 1998, in het Nederlands Spiegels en Rook), kinderboeken zoals The Day I Swapped My Dad for Two Goldfish (1998) en Fortunately, the Milk… (2013), poëzie, songteksten en scenario's. Voor de BBC schreef hij de televisieserie Neverwhere, die hij later tot roman omwerkte; voor Studio Ghibli verzorgde hij het Engelse script van Hayao Miyazaki's Mononoke Hime (Prinses Mononoke). In 1997 schreef hij de Babylon 5-aflevering The Day of the Dead. Bij de strips verscheen onder meer 1602 (2003), waarin hij Marvel-superhelden in een elizabethaanse setting plaatste.

De lijst met onderscheidingen is omvangrijk. American Gods leverde hem in 2002 zowel de Hugo Award als de Nebula Award op. Coraline won in 2003 de Nebula voor beste novelle, het korte verhaal A Study in Emerald in 2004 de Hugo. Voor Anansi Boys (2005) ontving hij in 2006 de Locus Award en de Mythopoeic Award; voor Stardust kreeg hij eerder, samen met illustrator Charles Vess, in 1999 al een Mythopoeic Award. The Graveyard Book (2008, in het Nederlands Het kerkhof) maakte hem volgens de Engelstalige Wikipedia tot de eerste auteur die voor hetzelfde werk zowel de Newbery Medal als de Carnegie Medal ontving. The Ocean at the End of the Lane (2013, NL: De oceaan aan het einde van het pad) werd bij de British National Book Awards uitgeroepen tot Book of the Year en kreeg een toneelbewerking bij het Royal National Theatre in Londen. Recenter werk dat in het Nederlands verscheen, is Noorse goden: mythen & sagen (2017, Karakter), een hervertelling van de Noordse mythologie.

Vanaf juli 2024 kwamen meerdere vrouwen naar buiten met beschuldigingen van seksueel misbruik tegen Gaiman, openbaar gemaakt via de podcastserie Master: The Allegations Against Neil Gaiman. De beschuldigingen zouden betrekking hebben op de periode 1986–2022. Verschillende verfilmingen en producties — waaronder Disney's adaptatie van The Graveyard Book en de pre-productie van Good Omens — werden tijdelijk stilgelegd. Gaiman heeft de beschuldigingen weersproken.

Voor wie Gaiman nog niet kent, zijn er verschillende ingangen. Wie houdt van mythologie en een wat donkerdere, ambitieuze roman kan beginnen bij American Gods: het is zijn meest bekroonde volwassen werk en laat zijn voorliefde voor goden in de moderne wereld het zuiverst zien. Wie liever klein en intiem begint, is bij The Ocean at the End of the Lane op zijn plek — een korte, persoonlijke roman die in Engeland tot Book of the Year werd gekozen. En wie eerst de toon wil proeven zonder zich aan een dik boek te binden, kan terecht bij Coraline of het verhalenboek Spiegels en Rook, waarin de combinatie van sprookje, horror en humor in compacte vorm zichtbaar wordt.