George R.R. Martin

George R.R. Martin (Bayonne, New Jersey, 20 september 1948), voluit George Raymond Richard Martin, is een Amerikaans schrijver van fantasy, sciencefiction en horror, en daarnaast scenarioschrijver en televisieproducent. Hij groeide op in een arbeidersgezin vlak bij de havens van Bayonne — een wereld die volgens hemzelf nauwelijks verder reikte dan vijf straten en die hem tot een veellezer maakte. Aan Northwestern University's Medill School of Journalism behaalde hij in 1970 cum laude zijn bachelor en in 1971 zijn master journalistiek. Hij doceerde journalistiek, organiseerde schaaktoernooien en woont al lange tijd in Santa Fe, New Mexico, waar hij eigenaar is van het Jean Cocteau Cinema en betrokken was bij het opzetten van kunstcollectief Meow Wolf. De stad heeft 29 maart uitgeroepen tot George R. R. Martin Day.

Martin debuteerde als verhalenschrijver in de jaren zeventig en bouwde eerst een reputatie op met korte fictie. Voor de novelle A Song for Lya (1975) won hij een Hugo Award, gevolgd door Hugo's voor The Way of Cross and Dragon (1980) en Sandkings (1980); voor dat laatste verhaal kreeg hij ook een Nebula Award. Zijn eerste roman, Dying of the Light, verscheen in 1977 (in het Nederlands als Het Tanende Licht, in 2008 heruitgegeven en in 2025 opnieuw bij Luitingh-Sijthoff als Het stervende licht). Daarna volgden onder meer Windhaven (1981, samen met Lisa Tuttle), de vampierroman Fevre Dream (1982) en The Armageddon Rag (1983). Vanaf 1986 verlegde hij zijn werk naar televisie: hij schreef voor de heropleving van The Twilight Zone en voor Beauty and the Beast, en redigeerde de Wild Cards-cyclus, een gedeeld universum waarin meerdere auteurs — onder wie Roger Zelazny — verhalen plaatsten.

In 1996 keerde Martin terug naar de roman met A Game of Thrones, het eerste deel van A Song of Ice and Fire (in het Nederlands Het lied van ijs en vuur, vertaald als Het spel der tronen). De reeks groeide uit tot zijn magnum opus — een term die hij ook zelf hanteert. De daaropvolgende delen verschenen in 1999 (A Clash of Kings / De strijd der koningen), 2000 (A Storm of Swords / Een storm van zwaarden), 2005 (A Feast for Crows / Een feestmaal voor kraaien) en 2011 (A Dance With Dragons / Een dans met draken). De cyclus speelt zich grotendeels af op het continent Westeros, waar adellijke huizen — Stark, Lannister, Targaryen — strijden om de IJzeren Troon, terwijl in het noorden een oude, bovennatuurlijke dreiging wakker wordt.

Wat zijn fantasy onderscheidt, is volgens de Nederlandse Wikipedia het 'geweven realisme': er zijn geen pure helden of volstrekt slechte tegenstanders, sympathieke personages sterven vaak op gruwelijke wijze en niet zelden door verraad, en het lijden van de gewone bevolking onder de oorlogen van koningen wordt genadeloos in beeld gebracht. Het point-of-view wisselt per hoofdstuk tussen uiteenlopende personages, waardoor dezelfde gebeurtenissen door tegengestelde ogen worden bekeken. Martin heeft zelf Stan Lee aangewezen als een van zijn grootste literaire invloeden — meer nog dan Shakespeare of Tolkien — en die voorliefde voor morele grijstinten en uitgewerkte ensembles is in zijn werk goed te herkennen.

Naast de hoofdcyclus schrijft Martin de Tales of Dunk and Egg-novelles, die zich generaties eerder afspelen in dezelfde wereld: The Hedge Knight (1998, De hagenridder), The Sworn Sword (2003, De eed van trouw) en The Mystery Knight (2010, De onbekende ridder), in Nederland gebundeld als Ridder van de zeven koninkrijken. Daarnaast verschenen er omvangrijke achtergrondwerken: Lands of Ice and Fire (2012), The World of Ice and Fire (2014, met Elio M. García Jr. en Linda Antonsson; in het Nederlands Verborgen geschiedenis van Westeros & Game of Thrones) en Fire & Blood (2018, Vuur & Bloed — Deel 1: De opkomst en ondergang van het huis Targaryen), een fictieve kroniek van de Targaryen-dynastie. De aangekondigde delen The Winds of Winter en A Dream of Spring zijn nog niet verschenen; aan The Winds of Winter werkt Martin sinds 2011.

De ontvangst van zijn werk loopt langs twee sporen: literaire prijzen en televisie. Martin won vier Hugo Awards (waaronder in 1997 Blood of the Dragon), twee Nebula's (Sandkings en in 1986 Portraits of His Children), de World Fantasy Award (1989, voor The Skin Trade) en zes Locus Awards, onder andere voor de eerste drie delen van A Song of Ice and Fire. In 2007 verwierf HBO de televisierechten op de cyclus; de serie Game of Thrones ging op 17 april 2011 in première en Martin maakte deel uit van het producententeam, met scripts voor onder meer 'The Pointy End' (2011), 'Blackwater' (2012), 'The Bear and the Maiden Fair' (2013) en 'The Lion and the Rose' (2014). Vanaf seizoen vijf trok hij zich uit het schrijfteam terug om aan The Winds of Winter te kunnen werken. In 2005 noemde Lev Grossman in Time hem 'the American Tolkien'; in 2011 stond Martin in de Time 100 van invloedrijkste mensen ter wereld. Fire & Blood vormde de basis voor de prequelserie House of the Dragon (vanaf 2022), de Tales of Dunk and Egg worden door HBO verfilmd als A Knight of the Seven Kingdoms (vanaf 2026). Martin droeg ook bij aan de worldbuilding van het computerspel Elden Ring (2022). De Nederlandse vertalingen verschijnen bij Luitingh-Sijthoff.

Voor wie Martin nog niet kent, zijn er drie logische ingangen. Wie wil weten waarom de naam Westeros zo'n soortelijk gewicht heeft gekregen, begint bij Het spel der tronen — het opent de hoofdcyclus en zet meteen de toon van wisselende vertellers en moreel grijze adel. Lezers die liever een afgerond verhaal willen voor ze zich aan een onvoltooide reeks binden, kunnen beter starten bij Ridder van de zeven koninkrijken, de Dunk en Egg-novelles: zelfde wereld, kleinere schaal, voltooid. En wie nieuwsgierig is naar de pseudo-historische kant van Martin — droge kroniek, dynastieke intrige, draken — vindt in Vuur & Bloed de directe bron van House of the Dragon.