Jonas Jonasson

Pär-Ola Jonas Jonasson, geboren op 6 juli 1961 in Växjö in Zuid-Zweden, is een Zweedse journalist en schrijver die internationaal doorbrak met zijn debuutroman De 100-jarige man die uit het raam klom en verdween. Hij studeerde Zweeds en Spaans aan de Universiteit van Göteborg en werkte vervolgens als journalist, eerst voor het regionale dagblad Smålandsposten in zijn geboortestad, later voor het Zweedse avondblad Expressen, waar hij tot 1994 bleef. Sinds 2010 woont hij met zijn zoon op het Zweedse eiland Gotland.

Voor hij schrijver werd, bouwde Jonasson aan een carrière als mediaondernemer. In 1996 richtte hij het mediabedrijf OTW op, dat uitgroeide tot een onderneming met ongeveer honderd medewerkers. Na twee grote rugoperaties en jaren van overwerk stopte hij in 2003 met werken en verkocht hij het bedrijf uiteindelijk in 2005. Met zijn Noorse echtgenote verhuisde hij in 2007 naar het Zwitserse kanton Ticino, en juist in die periode van rust schreef hij zijn eerste roman. Het boek verscheen in 2009 in Zweden — Jonasson was toen bijna vijftig, en debuteerde dus laat, maar met een manuscript dat jarenlang in zijn hoofd had rondgedwaald.

De doorbraak kwam vrijwel direct. De 100-jarige man die uit het raam klom en verdween was in 2010 het bestverkochte boek van Zweden en leverde hem datzelfde jaar de Swedish Booksellers Award op. Daarna volgden de Duitse M-Pionier Preis van boekhandelketen Mayersche (2011), de Danish Audiobook Award (2011) en de Franse Prix Escapades (2012). De roman vertelt het verhaal van Allan Karlsson, een honderdjarige die uit zijn verzorgingstehuis ontsnapt en in een absurde reeks avonturen belandt die hem opnieuw door de twintigste-eeuwse wereldgeschiedenis voert. Het boek werd vertaald in dertig talen (volgens de Engelse Wikipedia zelfs circa 35) en verkocht wereldwijd meer dan 2,5 miljoen exemplaren, waarvan meer dan een miljoen in Duitsland alleen. In Nederland waren begin 2013 al 190.000 exemplaren verkocht bij Uitgeverij Signatuur, onderdeel van A.W. Bruna.

Wat Jonassons werk herkenbaar maakt is de combinatie van een schijnbaar naïeve hoofdpersoon, een absurdistische plot en een loop door de grote geschiedenis of actualiteit. In zijn debuut kruist Allan Karlsson figuren als Franco, Stalin en Truman; in zijn tweede roman, De zonderlinge avonturen van het geniale bommenmeisje (oorspronkelijk Analfabeten som kunde räkna, 2013), draait het om Nombeko, een weesmeisje uit de Zuid-Afrikaanse township Soweto dat door toeval in de internationale politiek verzeild raakt. Jonassons derde roman, Gangster Anders en zijn vrienden (en een enkele vijand) uit 2015, begint met een toevallige ontmoeting tussen een hotelreceptionist, een vrijgelaten gevangene en een voormalige dominee. In alle drie de boeken is dezelfde grondtoon te herkennen: droge humor, onwaarschijnlijke toevalligheden en personages aan de rand van de samenleving die ongewild grote gebeurtenissen in beweging zetten.

In 2018 keerde Jonasson terug naar zijn beroemdste personage met De 100-jarige man die terugkwam om de wereld te redden (Hundraettåringen som tänkte att han tänkte för mycket), waarin Allan Karlsson inmiddels 101 is. Opvallend genoeg verscheen dit vierde boek niet bij Signatuur, maar bij Atlas Contact. Voor de boeken daarna keerde hij terug naar Signatuur: in het najaar van 2020 verscheen Zoete, Zoete Wraak bv, en in november 2022 De profeet en de idioot, over twee rivaliserende broers, de profeet Petra, corruptie op wereldniveau en een bizarre roadtrip in een race tegen de klok. Zijn meest recente in het Nederlands verschenen titel is Hoe de Zweden het dromen uitvonden (2025).

Commercieel is Jonasson een uitgesproken bestsellerauteur — de Nederlandse Wikipedia noemt hem bij naam een bestseller — en zijn werk vond ook buiten het boek zijn weg. De verfilming van zijn debuut, geregisseerd door Felix Herngren en met Robert Gustafsson in de hoofdrol, ging met Kerst 2013 in Zweden in première en kwam op 1 mei 2014 in Nederland uit. In 2016 verscheen een vervolgfilm, The 101-Year-Old Man Who Skipped Out on the Bill and Disappeared, waarvoor Jonasson zelf het script niet schreef. In 2017 werd het debuut bovendien bewerkt tot een hoorspel in 134 delen, uitgezonden op NPO Radio 1 in De Nieuws BV.

Voor wie Jonasson nog niet kent, is de meest voor de hand liggende ingang nog altijd De 100-jarige man die uit het raam klom en verdween: het is zijn bekendste boek, bekroond en wereldwijd vertaald, en bevat in geconcentreerde vorm alles wat zijn stijl kenmerkt — de absurde reis, de laconieke hoofdpersoon, de kruisingen met de wereldgeschiedenis. Wie liever buiten de bekendste reeks begint en benieuwd is naar een vrouwelijke hoofdpersoon, kan het beste De zonderlinge avonturen van het geniale bommenmeisje kiezen; die roman staat op zichzelf en speelt zich grotendeels af tegen de achtergrond van de Zuid-Afrikaanse en Zweedse politiek. Lezers die eerst wilden weten of Allan Karlsson zijn charme behoudt na honderd pagina's wereldreis, kunnen daarna doorlezen in De 100-jarige man die terugkwam om de wereld te redden, het directe vervolg uit 2018.