Lucas Rijneveld

Lucas Rijneveld (Nieuwendijk, 20 april 1991) is een Nederlandse schrijver en dichter. Hij groeide op in een gereformeerd boerengezin in Noord-Brabant en verhuisde op zijn negentiende naar Utrecht, waar hij een jaar Nederlands studeerde aan de docentenopleiding voordat hij overstapte naar de Schrijversvakschool in Amsterdam. Lange tijd combineerde Rijneveld het schrijverschap met werk op een melkveebedrijf, twee dagen per week. Tot 2023 publiceerde hij onder de naam Marieke Lucas Rijneveld; sindsdien gebruikt hij alleen nog de voornaam Lucas. In januari 2022 maakte hij bekend voortaan mannelijke voornaamwoorden te verkiezen, zowel in het Nederlands als in het Engels.

De vroege publicaties verschenen in tijdschriften als De Revisor, De Gids, Hollands Maandblad, Het liegend konijn en de VPRO Gids. In 2015-2016 maakte Rijneveld deel uit van de redactie van De Revisor. Hij ontving in 2015 het C.C.S. Crone-stipendium en de Hollands Maandblad Aanmoedigingsbeurs. In juni 2015 verscheen de dichtbundel Kalfsvlies, die in 2016 werd bekroond met de C. Buddingh'-prijs voor het beste poëziedebuut van het jaar. De Volkskrant riep hem datzelfde jaar uit tot literair talent van 2016.

De doorbraak kwam in 2018 met de roman De avond is ongemak, die in de loop van het jaar een bestseller werd en op de longlist van de Libris Literatuur Prijs belandde. Het boek speelt zich af in een gereformeerd boerenmilieu en is volgens Rijneveld zelf mede beïnvloed door het werk van Jan Wolkers, die hij als zijn idool noemt; ook de dood van zijn broer toen hij drie was, vormde een aanleiding. De Engelse vertaling The Discomfort of Evening, door literair vertaler Michele Hutchison, won op 26 augustus 2020 de International Booker Prize. Daarmee was Rijneveld de eerste Nederlandse schrijver die deze prijs in ontvangst mocht nemen — samen met Hutchison, omdat de prijs auteur en vertaler in gelijke mate eert.

De stijl van Rijneveld zoekt het in lange, meanderende zinnen en een onverbloemde blik op het lichaam, het geloof, de dood en het platteland. Toen regisseur Ivo van Hove eind 2021 voor het Internationaal Theater Amsterdam aan een toneelbewerking van Mijn lieve gunsteling werkte, was de inzet van Rijneveld om de monoloog van de protagonist om te vormen tot een dialoog met behoud van die zogenoemde 'meanderende' zinnen — een aanduiding die zijn schrijfwijze treffend vat. Het gereformeerde milieu waarin hij opgroeide, het boerenleven en een gevoel van anders-zijn keren in zowel de poëzie als het proza terug.

Naast romans bouwde Rijneveld een poëzieoeuvre op. Fantoommerrie (2019) won in 2020 de Ida Gerhardt Poëzieprijs en werd genomineerd voor de Herman de Coninckprijs. In november 2020 verscheen de tweede roman Mijn lieve gunsteling, die in februari 2021 op de longlist en vervolgens op de shortlist van de Libris Literatuur Prijs kwam, en bekroond werd met de F. Bordewijk-prijs. In 2022 won de roman als eerste boek de Vlaams-Nederlandse prijs De Boon, inclusief de bijbehorende publieksprijs. De Engelse vertaling My Heavenly Favourite van Hutchison verscheen in 2024 en kreeg in 2025 de James Tait Black Prize for fiction. Een derde dichtbundel, Komijnsplitsers, verscheen in 2022, evenals het Boekenweekessay Het warmtefort, een ode aan zijn juf van de basisschool. De voor najaar 2023 aangekondigde roman Het verdriet van Sigi F. zal volgens de uitgever niet meer verschijnen.

In februari 2021 gaf Rijneveld een opdracht van uitgeverij Meulenhoff terug om werk van de Amerikaanse dichteres Amanda Gorman uit het Engels te vertalen, nadat op sociale media en in de Volkskrant kritiek was gekomen op de keuze voor een witte vertaler met te weinig affiniteit met Afro-Amerikaanse poëzie en spoken word. Rijneveld reageerde met het gedicht Alles bewoonbaar (Everything inhabitable), dat in vertaling verscheen in The Guardian en de Frankfurter Allgemeine Zeitung. In zijn kersttoespraak van 2022 citeerde koning Willem-Alexander de slotregels van dat gedicht en noemde het een combinatie van inlevingsvermogen, hoop en geloof in een gedeelde toekomst.

Naast de eerder genoemde prijzen ontving Rijneveld in 2019 de ANV Debutantenprijs, in 2020 de Peter van Straaten Psychologieprijs voor De avond is ongemak (gedeeld met Esther Gerritsen en Yvonne Keuls) en in 2021 de Tzumprijs voor de beste literaire zin. De Nederlandse uitgever van het proza en de poëzie is Atlas Contact; vertalingen verschenen onder meer bij Faber & Faber in het Verenigd Koninkrijk en bij Buchet Chastel in Frankrijk (Mon bel animal, 2022).

Wie Rijneveld voor het eerst leest, kan op verschillende manieren binnenkomen. Voor wie de bekroonde, internationaal gevierde roman wil meemaken die hem op de wereldkaart zette: begin bij De avond is ongemak — het boek dat de International Booker Prize won en waarin de gereformeerde boerenwereld, rouw en kindertijd samenkomen. Voor wie zich liever eerst door de taal laat verleiden vóór het verhaal: lees de dichtbundel Kalfsvlies of het met de Ida Gerhardt Poëzieprijs bekroonde Fantoommerrie, waarin dezelfde wereld in compactere vorm verschijnt. En voor wie een persoonlijker, kleiner ingangspoortje zoekt: het Boekenweekessay Het warmtefort uit 2022 biedt een korte tekst waarin Rijneveld zijn juf van de basisschool eert — een goede manier om zijn stem te leren kennen voor je je aan de romans waagt.