Rob van Essen

Rob van Essen (Amstelveen, 25 juni 1963) is een Nederlandse schrijver, vertaler en recensent. Hij groeide op in Bennekom in een gezin met gereformeerde ouders en bezocht het Christelijk Streeklyceum in Ede, dat hij vóór het eindexamen verliet. Later begon hij aan een studie filosofie aan de Universiteit van Amsterdam, die hij evenmin afrondde. Die achtergrond — schoolverlater, kortstondig student, iemand die zich aan de rand van de officiële kaders bewoog — keert in zijn werk terug, net als een voorkeur voor magisch-realistische elementen. Van Essen is sinds juni 2023 getrouwd met de Belgische schrijfster Lize Spit.

Zijn debuutroman Reddend zwemmen verscheen in 1996 bij uitgeverij Thomas Rap; het boek werd in 2021 opnieuw uitgegeven, een teken dat zijn vroege werk inmiddels als onderdeel van een substantieel oeuvre wordt gezien. Na dat debuut volgden Troje (2000) en Kwade dagen (2002), waarmee Van Essen gestaag een eigen plek opbouwde in de Nederlandse literatuur. In 2004 verscheen Engeland is gesloten, in 2006 de kroniek Het jaar waarin mijn vader stierf — een eerste duidelijke stap richting het autobiografisch getinte proza dat later zo'n belangrijk deel van zijn werk zou worden.

De erkenning kwam in fasen. In 2009 werd zijn roman Visser genomineerd voor de Libris Literatuur Prijs. Tien jaar later, in 2019, won hij diezelfde prijs met De goede zoon (2018). In 2024 won hij de Libris Literatuur Prijs opnieuw, nu met Ik kom hier nog op terug (2023). Daarmee werd Van Essen, na Thomas Rosenboom, pas de tweede schrijver die de prijs twee keer op zijn naam schreef. Eerder al, in 2015, was zijn verhalenbundel Hier wonen ook mensen (2014) bekroond met de J.M.A. Biesheuvelprijs — de belangrijkste Nederlandse prijs voor verhalen, en een bevestiging dat Van Essen in de korte vorm minstens zo thuis is als in de roman.

Zijn werk beweegt zich tussen roman, verhaal, kroniek en poëzie, en dat is geen bijzaak maar lijkt deel van de methode. Volgens de beschikbare informatie keren in zijn literaire werk de ervaringen van de schoolverlater en de afhaker terug, verweven met magisch-realistische elementen: het alledaagse dat ongemerkt kantelt richting het vreemde. Dat patroon is zichtbaar in de opeenvolging van titels, van de vroege roman Kwade dagen tot het latere, meer autobiografische Kind van de verzorgingsstaat: opgroeien in een tijdloos paradijs (2016), waarin hij zijn eigen jeugd en generatie onder de loep neemt.

Sinds Alles komt goed (2012) verschijnt vrijwel al zijn werk bij Atlas Contact, die daarmee zijn vaste Nederlandse uitgever is. De productie is in de jaren twintig opvallend gevarieerd: na Miniapolis (2021) kwam de dichtbundel Alleen de warme dagen waren echt (2022), gevolgd door het proza Februari (2023) en in datzelfde jaar de bekroonde roman Ik kom hier nog op terug. Daarna verschenen Heen en weer (2024) en Museumstukken (2025) als proza, met de roman De grote schoonmaak aangekondigd voor 2026. Ook zijn verhalenwerk loopt door, met Een man met goede schoenen (2020) als recente bundel na Elektriciteit (2010) en Hier wonen ook mensen.

Naast zijn eigen werk is Van Essen een actief literair vertaler, en de lijst vertalingen laat zien in welk soort literatuur hij zich thuis voelt. Hij vertaalde onder meer De Repetitie van Eleanor Catton (2014), Orfeo van Richard Powers (2014) en Een halve gele zon van Chimamanda Ngozi Adichie (2017) — stuk voor stuk ambitieuze, formeel eigenzinnige romans. Daarnaast vertaalde hij non-fictie als Een avond in Hotel Majestic van Richard Davenport-Hines (2006), Tête-à-tête van Hazel Rowley (2006) over Simone de Beauvoir en Jean-Paul Sartre, en Over geweld van Hannah Arendt (2016).

De tweevoudige Libris-winst en de Biesheuvelprijs plaatsen Van Essen in het centrum van de hedendaagse Nederlandse literatuur. Dat hij die positie bereikte zonder zich tot één vorm te beperken — romans, verhalen, kronieken, poëzie, proza dat zich moeilijk laat etiketteren — is zelf een deel van zijn signatuur. Zijn werk wordt uitgegeven door Atlas Contact en is in Nederland breed verkrijgbaar; recente titels verschijnen vrijwel jaarlijks.

Voor wie wil beginnen zijn er een paar logische ingangen. Wie meteen wil weten waarom Van Essen tweemaal de Libris won, kan het beste starten bij De goede zoon (2018): de eerste bekroonde roman, en nog altijd een goede toegangspoort tot zijn mix van alledaagsheid en lichte vervreemding. Lezers die liever bij het meest recente, meest gelauwerde werk instappen, kunnen Ik kom hier nog op terug (2023) kiezen — de roman die hem in 2024 opnieuw de prijs opleverde. En wie zich eerst wil oriënteren op zijn kortere werk, kan terecht bij Hier wonen ook mensen (2014), de met de Biesheuvelprijs bekroonde verhalenbundel die laat zien hoe compact en precies Van Essen in de korte vorm kan zijn.