Ruta Sepetys

Ruta Sepetys (Litouws: Rūta Šepetys) werd op 19 november 1967 geboren in Detroit, Michigan, als dochter van een Litouwse vluchteling. Ze is een Litouws-Amerikaanse schrijfster van historische fictie, een genre waarbinnen ze zich heeft gespecialiseerd in vergeten of onderdrukte hoofdstukken uit de twintigste-eeuwse Europese geschiedenis. Sepetys studeerde internationale financiën aan Hillsdale College en volgde tijdens haar studie ook lessen aan het Centre d'études Européennes in Toulon en de ICN Graduate Business School in Nancy. Na haar afstuderen verhuisde ze naar Los Angeles, waar ze in 1994 Sepetys Entertainment Group Inc. oprichtte, een managementbureau voor songwriters en artiesten. Ze woont met haar gezin in Nashville, Tennessee.

Voordat ze schrijver werd, was Sepetys jarenlang actief in de muziekindustrie. In 2002 werd ze opgenomen in de speciale editie Women in Rock van Rolling Stone als een vrouw die streeft naar maatschappelijke verandering, en ze maakt deel uit van de Raad van Advies van het Mike Curb College of Entertainment and Music Business van Belmont University. Pas in 2011 publiceerde ze haar eerste roman. Haar werk werd vrijwel direct opgepikt door een internationaal publiek en verschijnt inmiddels in meer dan zestig landen en veertig talen.

Dat debuut, Between Shades of Gray (in het Nederlands verschenen als Schaduwliefde), vertelt over een tienermeisje dat na de Sovjetbezetting van 1941 vanuit Litouwen wordt gedeporteerd naar de Goelagkampen in Siberië. Het boek is gebaseerd op werkelijke gebeurtenissen — Sepetys noemt het zelf een weerspiegeling van de "extreme pijn en de enorme hoop" van de Baltische bevolking — en wordt gelezen als sleutelroman. Het werd in meer dan dertig talen vertaald, geselecteerd voor de White Ravens 2012, en de Nederlandse editie kreeg in 2012 een eervolle vermelding van de Gouden Lijst en won De Leesjury. De roman werd later verfilmd als Ashes in the Snow. In maart 2013 sprak Sepetys als eerste Amerikaanse auteur van jeugdliteratuur het Europees Parlement toe over het boek en de geschiedenis van het totalitarisme in de Baltische staten.

Wat haar werk kenmerkt, is een terugkerend grondpatroon: jonge hoofdpersonen die klem zitten tussen historische krachten die groter zijn dan zijzelf. Critici omschrijven Sepetys als een "zoeker naar verloren verhalen" die stem geeft aan vergeten of onderdrukte groepen. The New York Times noemde haar "kampioen van de tussenliggende mensen, vaak genegeerd – hele bevolkingsgroepen die verloren gingen in de scheuren van de geschiedenis." Haar boeken zijn weliswaar gepositioneerd als young adult, maar worden breed gelezen door volwassenen — Between Shades of Gray geldt inmiddels als een boek voor alle leeftijden.

Na haar debuut volgde in 2013 Out of the Easy, gesitueerd in de French Quarter van New Orleans in de jaren vijftig. Hoofdpersoon Josie Moraine probeert te ontsnappen aan haar familie en haar eigen toekomst vorm te geven; het boek raakt aan thema's als feminisme in een historische context en het naoorlogse Amerika. Het werd een New York Times bestseller en door diezelfde krant gekozen tot Editor's Choice. In 2016 verscheen Salt to the Sea (Zout van de zee), over de vlucht van Oost-Pruisische burgers in 1945 en de scheepsramp met de Wilhelm Gustloff — de grootste maritieme ramp in de geschiedenis, en tegelijk een van de minst vertelde. Publishers Weekly noemde het "een indrukwekkende historische roman". In juni 2017 ontving het boek de Carnegie Medal voor het bevorderen van empathie en solidariteit.

Daarna volgde The Fountains of Silence (2019), in het Nederlands verschenen als Stilte heeft een eigen stem, vertaald door Aleid van Eekelen-Benders. De roman speelt in het Spanje van Franco en belicht onder meer de kwestie van de "verloren kinderen van het Francoïsme". De Nederlandse editie werd in 2021 verkozen tot Beste Boek voor Jongeren. In 2022 verscheen I Must Betray You (Ik moet je verraden), gesitueerd in Roemenië in 1989, tijdens de laatste maanden van het Ceaușescu-regime. Het volgt de zeventienjarige Cristian Florescu, die voor de keuze staat om informant te worden of zich te verzetten. Het boek won in 2023 de Yoto Carnegie Shadowers' Choice Award voor literatuur; de Nederlandse vertaling werd genomineerd voor Beste Boek voor Jongeren. Haar meest recente titel is The Bletchley Riddle (2025), in Nederland verschenen als Het raadsel van Bletchley Park bij Luitingh-Sijthoff.

Naast haar romans publiceerde Sepetys in 2023 You: The Story: A Writer's Guide to Craft Through Memory, een boek over schrijfambacht. Ze ontving onderzoeksbeurzen van onder meer de Bodleian Libraries in Oxford en de Rockefeller Foundation, werd onderscheiden door de American Academy of Arts and Letters, en was de eerste Amerikaanse auteur van jeugdliteratuur die het woord voerde bij zowel het Europees Parlement als de NAVO. Haar werk wordt momenteel bewerkt voor film en televisie. In Nederland verschijnen haar boeken bij Luitingh-Sijthoff.

Voor wie wil beginnen bij het boek dat haar oeuvre het scherpst definieert: Schaduwliefde is de logische ingang — het is haar meest vertaalde werk, het meest persoonlijke (geworteld in haar eigen Litouwse familiegeschiedenis) en het laat direct zien waarom Sepetys vergeten geschiedenis als haar terrein heeft gekozen. Wie liever instapt bij haar volwassenste werk kan Zout van de zee lezen: een meerstemmige vertelling over een ramp die nauwelijks bekend is, en het boek waarvoor ze de Carnegie Medal kreeg. Voor lezers die juist een eigentijds-Europese setting zoeken is Ik moet je verraden de aanrader — een compacte, beklemmende roman over Roemenië in 1989 die laat zien hoe een totalitair systeem werkt op de schaal van één tienerleven.