Wat lezen na De dood in Taormina?

Als je De dood in Taormina leest voor Zelda's innerlijke dubbelspel — hoe ze tegelijk slachtoffer en medeplichtige is — dan biedt Onze oom een vergelijkbare morele spanning. Hoofdpersoon majoor Anthony is bereid ver te gaan voor wat hij liefde noemt, maar zijn overtuigingen kosten altijd iets. Arnon Grunberg schrijft hier over iemand die doden kan op commando en zich afvraagt of liefhebben dan ook op commando kan. De roman deelt met Taormina de vraag: hoeveel van jezelf geef je prijs als je anderen dient, of denkt te dienen? Anthony's verhaal is meer uitgestrekt, minder claustrofobisch, maar de psychologische mechaniek — hoe iemand zichzelf rechtvaardigt — is vergelijkbaar.

Waar Zelda in Taormina vertelt over haar rol als lokeend en drager van geheimen, draait De mensendokter om iemand die anderen wil helen maar daarbij vooral zichzelf beschadigt. Marc Schlosser, Joodse arts in een Duits stadje, probeert te overleven door zich onzichtbaar te maken — totdat de nazi's hem dat onmogelijk maken. Grunberg gebruikt hier dezelfde indringende eerste-persoons-stem, dezelfde mengeling van trauma en zelfspot. Het boek deelt met Taormina de vraag hoe iemand door wil leven na een belofte (Zelda aan haar vader, Marc aan zichzelf). De tijdsspanne is langer, de setting historisch zwaarder, maar de psychologische diepte en de toon zijn verwant.

Als je De dood in Taormina waardeert om de manier waarop Zelda haar jeugd reconstrueert — fragmentarisch, met gaten en schaamte — dan sluit Bezonken rood daarop aan. Jeroen Brouwers schrijft over zijn eigen kleuterjaren in Japans interneringskamp Tjideng op Java, door de ogen van een volwassene die probeert te begrijpen wat een kind toen begreep. Net als Grunberg gebruikt Brouwers een stem die tegelijk afstandelijk en intiem is. Waar Taormina gaat over een belofte aan een vader en de last van geheimen, gaat Bezonken rood over herinneringen die je niet kunt delen omdat ze niet volledig toegankelijk zijn, zelfs niet voor jezelf. De toon is soberder, minder ironisch, maar even meedogenloos in de zelfanalyse.

Waar De dood in Taormina één stem volgt die probeert haar leven te verklaren, biedt Kamermeisjes en soldaten meerdere stemmen van mensen aan de rand — Grunberg ging zelf werken als kamermeisje, soldaat, bewaker, om van binnenuit te zien hoe anderen overleven. De reportages delen met Taormina de interesse in hoe mensen zichzelf rechtvaardigen en hun eigen rol interpreteren. Sommige stukken lezen als monoloog, andere als observatie, maar overal zoekt Grunberg naar de grens tussen empathie en medeplichtigheid. Als je Zelda's verhaal las als een verslag van iemand die niet precies weet of ze slachtoffer of dader is, dan herken je die twijfel in deze bundel terug — alleen nu in non-fictie.

Als je De dood in Taormina leest voor Zelda's worsteling met schuld en de onmogelijkheid van vergeving, dan biedt De onderwaterzwemmer een vergelijkbare psychologische intensiteit. P.F. Thomése schrijft over een man die zijn zoontje verliest en daarna probeert te begrijpen hoe je doorleeft met iets onherstelbaars. Waar Grunberg schrijft over een belofte aan een vader (niet vroegtijdig sterven), schrijft Thomése over het tegenovergestelde: hoe ga je door als iemand anders wél vroegtijdig stierf? De toon is soberder, meer naar binnen gekeerd, maar de structuur is vergelijkbaar — een stem die zichzelf probeert te begrijpen door hardop na te denken. Beide boeken zijn korte, geconcentreerde monologen over overleven na verlies.