Wat lezen na De grote Rimram?

Dit boek gaat terug naar de vroegste laag: het veehandelaarsgezin in Hamme, het adres waaruit alles ontstond. Herman Brusselmans reconstrueert de jeugdjaren met dezelfde opsommende blik als in De grote Rimram, maar met nog minder verhaal. Het is gezin, dorpsleven, school, de dingen die gebeurden voordat hij schrijver werd. Voor wie Rimram als herkenningswerk leest — de stem, de kleine details, de manier waarop hij familieleden schetst — is dit de oorsprong. Minder alcohol, minder literatuurreflectie, meer huis en moeder en kindertijd. Het is geen plot, het is inventarisatie van een leven dat voorafging.

Waar De grote Rimram autobiografie is, verkleed Brusselmans zich hier als Danny Muggepuut — een Gentse schrijver, coach van een minivoetbalclub, werkend aan zijn tiende roman. Het is transparante fictionalisering: de lezer ziet Brusselmans door een dun masker heen, met dezelfde obsessies (schrijven, voetbal, kritiek op uitgevers). De stem is identiek, maar nu met een ironische laag: hij speelt schrijver die schrijver speelt. Voor wie in Rimram genoot van de zelfspot en de literaire reflecties — hoe iemand schrijft, wat recensies doen — is dit een volgende stap. Het boek uit 2011, net als Rimram.

Hier probeert Brusselmans een misdaadplot te schrijven — een gewurgde vrouw, een onderzoek — maar het boek kantelt al snel naar zijn gebruikelijke preoccupaties: alcohol, voetbal, herinneringen, literaire digressies. De moord raakt naar de achtergrond; de stem blijft voorop. Voor wie De grote Rimram apprecieerde om die stem — de manier waarop hij afdwaalt, associeert, terugkomt op dingen — werkt dit boek op dezelfde manier. Het plot is een excuus. De titel verwijst naar het veehandel-verleden uit Theet 77, maar nu in een eigentijds boek met crime als kapstok. Het is geen thriller, het is Brusselmans die doet alsof hij een thriller schrijft.

Waar Brusselmans schrijft over jeugd en familie via lijsten en herinneringen, doet Tom Lanoye dat hier via één catastrofe: de beroerte van zijn moeder. Het is geen fictie, het is rechtstreekse reportage — ziekenhuis, revalidatie, verval. Lanoye's stem is anders dan die van Brusselmans — dramatischer, emotioneler, meer naar buiten gericht — maar de kern is verwant: wat doe je met een moeder die niet meer is wie ze was? Hoe schrijf je over familie zonder sentiment maar ook zonder afstandelijkheid? Voor wie Rimram las als poging om ouders en oorsprong vast te leggen, biedt Sprakeloos een andere aanpak: niet chroniqueuren maar naast het ziekbed staan.

Grunberg verliet zijn schrijftafel en deed onderzoek: hij werkte als piccolo, soldaat, obductie-assistent. Deze bundel verzamelt die reportages — geen fictie, maar observatie van mensen in situaties waar hij normaal niet komt. Het raakt aan Brusselmans' methode in Rimram: alles noteren, niets romantiseren, humor zonder cynisme. Arnon Grunberg heeft een andere toon — droger, minder autobiografisch — maar de blik is verwant: wat gebeurt er als je gewoon kijkt en opschrijft? Voor wie Rimram las als dagboek van een observator, is dit een reporter-variant: geen eigen jeugd, maar vreemde contexten, met dezelfde aandacht voor het kleine en het absurde.