Wat lezen na De man van vele manieren?

Na zeven jaar stilte keerde Ilja Leonard Pfeijffer terug naar de poëzie met een bundel die zijn vroegere aanpak compleet omkeert. Waar De man van vele manieren bruist van overvloed, kiest Idyllen voor strakke terughoudendheid: korte gedichten, heldere beelden, geen barokke waterval maar gedestilleerde essentie. Het is poëzie die zich heeft ontdaan van alle retoriek maar de intensiteit behoudt. Voor wie De man van vele manieren las als een dichterlijke krachtmeting, biedt Idyllen de volgende fase: dezelfde schrijver die zijn wapens neerlegt en laat zien wat er overblijft als alle bombarie wegvalt. Het contrast maakt beide bundels sterker.

Deze monumentale historische roman over de Atheense politicus en veldheer ademt dezelfde combinatie van eruditie en overdaad als Pfeijffers poëzie. Alkibiades was letterlijk de mooiste en slimste man van zijn tijd, en zijn levensverhaal biedt Pfeijffer alle ruimte voor retorische krachttoeren, filosofische digressies en klassieke schoonheid die nooit bescheiden is. Het boek valt stil na hoofdstuk zes, dan volgt een cesuur, dan hervat het verhaal — een structurele brutaliteit die past bij een schrijver die ook in poëzie nooit kiest voor gemak. Voor wie De man van vele manieren las als een traktaat over ambacht en verleiding, is Alkibiades datzelfde debat, maar dan in historisch proza.

De roman die Pfeijffers internationale doorbraak markeerde, combineert dezelfde barokke volheid als zijn vroege poëzie met een heldere verhalende lijn. Een schrijver neemt zijn intrek in een vervallen Geneués hotel om na te denken over liefde, Europa en zijn eigen positie — en laat zich daarbij leiden door dezelfde impulsen die ook De man van vele manieren drijven: de drang om alles te zeggen, niets weg te laten, elke zijweg te nemen die zich aandient. Het verschil is dat hier een narratieve structuur de overdaad organiseert. Voor wie Pfeijffers poëzie waardeert om de intellectuele energie en de weigering zich in te houden, is dit de logische volgende stap: proza dat zichzelf toestaat om poëtisch te zijn zonder daarvoor zijn excuses aan te bieden.

Deze novelle van Cees Nooteboom deelt met Pfeijffers poëzie een liefde voor klassieke vormen en mediterrane melancholie. Een brief uit het verleden verstoort het leven van een man op Menorca — en wat volgt is een strak gecomponeerd verhaal over herinnering, verlies en de onmogelijkheid om het verleden recht te doen. Nooteboom schrijft helderder, ingetogener dan Pfeijffer, maar de onderliggende houding is vergelijkbaar: dit is literair werk dat geen moeite doet om toegankelijk te zijn, dat eist dat je aandacht geeft, dat weet dat het zijn klassieke referenties verdient. Voor wie De man van vele manieren las als een gesprek met de traditie, biedt De brief datzelfde gesprek, maar dan in proza dat zijn Griekse wortels niet verbergt.

Op het eerste gezicht een onwaarschijnlijke keuze na Pfeijffers barokke poëzie, maar Tommy Wieringa deelt met hem een weigering om toon te matigen. Joe Speedboot vertelt over een jonge verteller met een fysieke beperking die gefascineerd raakt door een nieuwe jongen in het dorp — iemand die alle grenzen negeert en het leven naar zijn hand zet. Dat contrast tussen reflectie en actie, tussen observeren en overweldigen, werkt als een echo van Pfeijffers eigen positie: de dichter die toekijkt en tegelijk alles claimt. Wieringa schrijft strakker, minder ornamenten, maar de energie is dezelfde: dit is proza dat weet wat het doet en daar geen toestemming voor vraagt.