Wat lezen na Grand Hotel Europa?

Net als Grand Hotel Europa is dit een roman over mannelijke obsessie, constructie van een liefdesgeschiedenis, en de vraag wat daarvan nog klopt. Ilja Leonard Pfeijffer baseert zich hier op een waar verhaal — een professor die verliefd wordt op een fotomodel dat hij online vindt — maar bewerkt het tot een verhaal over zelfbedrog. De combinatie van ironische distantie en oprechte wanhoop is herkenbaar, maar waar Grand Hotel Europa Genua als medeplichtige gebruikt, is hier de Amerikaanse academische wereld het decor. Wie de onbetrouwbare stem en de vraag naar authenticiteit in Grand Hotel Europa waardeerde, vindt hier een variant waarin het verhaal nóg cynischer wordt uitgeplozen.

Cees Nooteboom schrijft hier over een Nederlandse schrijver die in Spanje woont en terugkijkt op zijn leven — een setting die lijkt op Pfeijffers Genua, maar met minder ironie en meer filosofische distantie. De brief werkt met herinneringen die door elkaar schuiven, met de vraag wat van een leven overblijft als je het reconstrueert. Nootebooms toon is stiller, minder polemisch, maar de manier waarop hij Europa als achtergrond gebruikt voor persoonlijke afrekening is vergelijkbaar. Waar Pfeijffer Europa laat aftakelen als decor voor zijn eigen falen, laat Nooteboom het een rustplaats zijn voor wie zijn illusies al heeft afgesloten.

In deze poëziebundel probeert Pfeijffer de klassieke vorm van de idylle — een sereen, landelijk gedicht — te herschrijven voor een tijd die geen sereniteit meer toelaat. Het resultaat is een ironische afrekening met zowel de poëzie als met de illusie van rust. Wie Grand Hotel Europa las als een deconstructie van de romance, vindt hier dezelfde operatie op de pastorale: Pfeijffer gebruikt een klassieke vorm om te laten zien dat die vorm niet meer werkt. De toon is scherper en compacter dan in de roman, maar de onderliggende beweging is hetzelfde: een schrijver die een genre uitput om te laten zien wat ervan overblijft.

Arnon Grunberg verliet zijn schrijftafel om als kamermeisje, soldaat, en ander beroepen te werken — een reportagereeks waarin hij zichzelf onderdompelt in andermans levens. Waar Pfeijffer in Grand Hotel Europa zijn eigen ervaring theatraal opblaast, doet Grunberg het omgekeerde: hij verdwijnt in rollen om te observeren. Toch is de onderliggende vraag vergelijkbaar: wat is de relatie tussen de schrijver en zijn materiaal, en hoeveel van wat hij vertelt is constructie? Grunbergs toon is droger, zijn ironie minder bombastisch, maar de manier waarop hij zichzelf als personage inzet — als onbetrouwbare getuige van zijn eigen verhaal — sluit aan bij Pfeijffers methode.

Pfeijffers prozadebuut is een bekentenis voor een tribunaal: de verteller verdedigt zich tegen een aanklacht, maar wat die aanklacht precies is, blijft vaag. De roman werkt met intertekstuele citaten — vooral uit T.S. Eliot — die niet als citaat worden gemarkeerd, waardoor de grens tussen eigen stem en geleende stem opgelost raakt. Voor wie Grand Hotel Europa las als een spel met de vraag wat autobiografie is, biedt Rupert een radicaler variant: hier is niet alleen de verteller onbetrouwbaar, maar ook de tekst zelf een collage van andermans woorden. De affectatie is groter dan in Grand Hotel Europa, de ironie scherper, maar de onderliggende vraag — wat is nog van mij? — is hetzelfde.