Wat lezen na Idyllen?

Waar Idyllen de lezer confronteert met poëtische hardheid, doet De luimen van de leeuw dat in romanvorm. Ilja Leonard Pfeijffer schrijft hier over een omstreden historische figuur in een cruciaal tijdsgewricht voor Europa — opnieuw een tekst die eruditie en politieke scherpte combineert. Net als in Idyllen geen concessies aan leesbaarheid: de zinnen zijn lang, de retoriek scherp, de visie op democratie en macht bitter. Wie de zilte vragen en zwarte conclusies uit Idyllen herkende, vindt hier dezelfde toon, maar nu toegepast op de wirwar van macht en moraal in een historisch keerpunt.

Deze monumentale historische roman over de mooiste man van Griekenland is Pfeijffers meest ambitieuze boek: rijk gedocumenteerd, structureel complex, vol met de klassieke kennis die ook Idyllen doorademt. Alkibiades' streven en falen wordt verteld met dezelfde weigering tot vergoelijking die de poëziebundel kenmerkt. Waar Idyllen klassieke motieven aanroept in vrije verzen, laat Alkibiades zien hoe Pfeijffer die wereld van binnenuit kent: de Griekse politiek, de retoriek, de wreedheid van ambitie. Een logische stap voor wie Pfeijffers klassicistische fundament wil begrijpen.

Wie Idyllen waardeert om de eruditie en de weigering tot populisme, vindt bij Cees Nooteboom een vergelijkbare houding — maar met meer afstand, minder zwart. De brief is een novelle waarin een Italiaanse stad (net als Genua bij Pfeijffer) het decor is voor filosofische reflectie. Nooteboom schrijft korter, strakker, met meer reserve dan Pfeijffer, maar dezelfde intellectuele scherpte: taal als instrument voor precisie, niet voor emotionele uitbarsting. Beide schrijvers eisen dat je meedenkt, maar Nooteboom laat meer ruimte voor stilte tussen de zinnen.

Dit is Pfeijffers meest toegankelijke roman, maar toegankelijk betekent hier relatief: Grand Hotel Europa combineert een liefdesverhaal in Genua met een essay over het verval van Europa. Dezelfde stad die in Idyllen misschien impliciet aanwezig is (de haven, de netten van vissers), wordt hier expliciet het toneel van persoonlijke en politieke teleurstelling. Wie de zwarte conclusies uit Idyllen herkende, vindt hier hetzelfde ongemak met de hedendaagse wereld, maar nu in proza dat af en toe zelfs humor toelaat — al blijft de toon altijd scherp.

Waar Pfeijffer in Idyllen de lezer confronteert met zwarte conclusies over taal en wereld, doet Arnon Grunberg dat in Onze oom via een hoofdpersoon die zich volledig onderwerpt aan bevel en plicht. Majoor Anthony kan doden op commando, maar ook liefhebben op commando — een premise die even hardvochtig is als Pfeijffers poëzie. Beide schrijvers weigeren sentimentaliteit, beide dwingen de lezer te kijken naar wat liever vermeden wordt. Grunberg schrijft korter, directer, zonder klassieke allusies, maar met dezelfde weigering tot troost.