Wat lezen na Gelukszoekers?

In het Grand Hotel Europa werkt Ilja Leonard Pfeijffer dezelfde thema's uit die Gelukszoekers aanstipt, maar dan binnen de vorm van een grote, speelse roman. De schrijver-verteller neemt zijn intrek in een vervallen hotel om na te denken over Europa, vluchtelingen, identiteit en zijn mislukte relatie met Clio. De essayistische passages over de staat van het continent — precies de stof die je in Gelukszoekers vindt — wisselen af met een tragikomedie over ouder worden en verliefd blijven. Waar Gelukszoekers urgentie zoekt in korte stukken, zoekt Grand Hotel Europa die urgentie in een verteller die zichzelf én zijn continent opnieuw moet uitvinden.

Net als Gelukszoekers gebruikt Arnon Grunberg journalistiek als literaire vorm. In Kamermeisjes en soldaten neemt hij werk aan — als hotelmedewerker, als soldaat in Afghanistan, als oppas — en observeert hij wat het betekent om jezelf uit te leveren aan structuren die je identiteit bepalen. De paralellen met Pfeijffers methode zijn duidelijk: beide schrijvers verlaten de schrijftafel en zoeken het specifieke in plaats van het algemene. Waar Pfeijffer argumenteert, observeert Grunberg; waar Pfeijffer overtuigt, laat Grunberg zien. De Europese vraagstukken zijn aanwezig, maar als bijproduct van een lichaam dat daadwerkelijk ergens moet zijn.

Voor wie Gelukszoekers leest om de stem — scherp, vol zelfspot, ongemakkelijk direct — is Idyllen de logische vervolgstap. Deze poëziebundel verscheen een jaar vóór Gelukszoekers en behandelt vergelijkbare thema's: Europa, heimat, wat verloren gaat en wie daar schuld aan heeft. De gedichten zijn lang, narratief, vol ironie, en werken met dezelfde strategie als de columns: een verteller die het debat binnenstapt en weigert netjes te blijven. Waar Gelukszoekers argumenteert via journalistieke stukken, argumenteert Idyllen via het gedicht als podium. De toon is even polemisch, de observaties zijn even concreet.

Peachez lijkt op het eerste gezicht veraf te staan van Gelukszoekers, maar deelt het thema van wie geloof mag hechten aan wat. Een professor wordt verliefd op een fotomodel dat hij online ontmoet, en Pfeijffer documenteert het hele verloop — van hoop tot ontgoocheling — met dezelfde precisie waarmee hij in Gelukszoekers vluchtelingenverhalen ontleedt. Beide boeken vragen: wat gebeurt er als je iemand gelooft die jou nodig heeft? De vormgeving is anders — romance in plaats van essay — maar de onderliggende vraag over macht, verlangen en wie de waarheid mag vertellen, is identiek. Peachez is korter, venijniger, en eindigt zonder opluchting.

Voor wie Gelukszoekers leest om de vraag wat Europese grenzen betekenen voor wie ze oversteekt, is Tommy Wieringa's De heilige Rita een andere invalshoek. Wieringa plaatst die vraag niet in columns of essays, maar in een zwijgzame roman over twee mannen — een vader en een zoon — die samen in een vervallen boerderij wonen aan de rand van Nederland. De grens is fysiek aanwezig; vluchtelingen passeren; de hoofdpersonen blijven staan. Waar Pfeijffer schrijft vanuit directe betrokkenheid, schrijft Wieringa vanuit periferie. Beide perspectieven zijn ongemakkelijk, maar op verschillende manieren: het ene schreeuwt, het andere zwijgt.