Wat lezen na In de bergen van Nederland?

Nootebooms debuut is net als In de bergen van Nederland een boek over een reis, maar hier is de route concreet: Europa, van de Noordkaap tot de Provence. Toch heeft het dezelfde dromerige kwaliteit — Philip trekt door een wereld die half herinnering, half verbeelding is, en de grenzen tussen wat echt gebeurt en wat verteld wordt vervagen. De toon is poëtisch zonder opsmuk, de zinnen hebben dezelfde zwevende precisie als in het sprookje. Waar In de bergen van Nederland een land verzint, laat Philip en de anderen zien hoe Cees Nooteboom al vroeg begreep dat reizen ook altijd een vorm van verzinnen is. Een goed boek voor wie wil zien waar die stem begon.

Dit reisboek over Spanje heeft dezelfde gelaagdheid als In de bergen van Nederland: Nooteboom beschrijft wat hij ziet, maar laat tegelijk zien hoe een landschap zich vult met geschiedenis, mythen, verhalen. De omweg naar Santiago is geen gids, maar een meditatie over wat het betekent om ergens te zijn — en hoe een plek pas echt bestaat als je hem vertelt. Waar het sprookje een fantasie-Nederland bouwt, laat dit boek zien hoe Nooteboom ook het échte Spanje tot een soort fabel maakt. De stem is dezelfde: kalm, geduldig, met oog voor details die anderen over het hoofd zien. Voor wie de manier van kijken in In de bergen van Nederland herkent, maar nu toegepast op een wereld die wel op kaarten staat.

Waar Nooteboom een sprookjeswereld verzint waarin Nederland groter en gevaarlijker is, bouwt Ilja Leonard Pfeijffer hier een biografische roman rond een Grieks historisch figuur — maar ook hij creëert een wereld die tegelijk historisch en verzonnen aanvoelt. Alkibiades is monumentaal, rijk aan detail, vol intriges en personages, maar de toon heeft iets van dezelfde ernst waarmee Nooteboom zijn kinderen door de bergen laat trekken: geen ironie, geen knipoog, alleen het geloof dat een verhaal zijn eigen werkelijkheid mag hebben. Pfeijffer gebruikt bronnen en voetnoten, maar schrijft alsof hij erbij was. Voor wie In de bergen van Nederland waardeert om de manier waarop het een andere wereld neerzet zonder excuses.

533 is een boek over Menorca, het eiland waar Nooteboom jaren woonde, maar het is ook een boek over hoe een plek deel van je wordt. Het heeft niet de fabelachtige structuur van In de bergen van Nederland, maar wel dezelfde aandacht voor wat een landschap doet met je verbeelding. Nooteboom schrijft over planten, stenen, licht, over hoe een eiland je dwingt anders te kijken. De zinnen zijn kort, precies, bijna aforistisch — heel anders dan het sprookje, maar met dezelfde concentratie. Waar In de bergen van Nederland een land verzint, laat 533 zien hoe een echt landschap net zo goed een uitvinding kan zijn als je het maar goed genoeg bekijkt. Een klein, intiem boek voor wie de blik van Nooteboom wil, maar zonder verhaal.

Thomése schrijft hier over vergeten figuren uit de Nederlandse geschiedenis — Jacob Roggeveen, de ontdekker van Paaseiland, komt voorbij — maar hij doet dat op een manier die aan Nootebooms sprookje doet denken: hij neemt de feiten, maar bouwt er een verhaal omheen dat net zo goed mythe had kunnen zijn. Zuidland heeft dezelfde gelaagdheid, hetzelfde idee dat Nederland ooit ergens anders was, ooit groter of vreemder. P.F. Thomése schrijft compacter, directer dan Nooteboom, maar ook hij laat zien hoe geschiedenis en verbeelding door elkaar kunnen lopen. Voor wie In de bergen van Nederland leest als een poging om Nederland opnieuw uit te vinden, biedt dit een historische variant — met dezelfde melancholie, maar zonder het sprookjesformat.