Wat lezen na Omdat ik u begeer?

Na de dood van Grunbergs moeder begint uitgever Vic van de Reijt in haar garage te graven. Wat volgt is een soort literaire executie-afwikkeling: brieven, foto's, documenten worden gesorteerd, geduid, tot verhaal gemaakt. Net als in *Omdat ik u begeer* zie je hier hoe Arnon Grunberg familiegeschiedenis tot openbaar domein maakt. Het verschil: waar de brieven wekelijks verschenen en dus een ritme hadden, is dit een gebundelde poging om één leven — dat van zijn moeder — te reconstrueren. De oorlog is hier niet thema maar fundering. Voor wie de spanning tussen privé en publicatie in de briefbundel waardeerde, is dit de meest directe uitwerking daarvan.

Grunberg verlaat zijn schrijftafel en werkt als piccolo, kamermeisje, soldaat, chirurg — altijd met een notitieboekje. Deze reportages zijn documentair, maar de stem blijft literair: hij observeert zichzelf net zo hard als zijn omgeving. De structuur lijkt op die van de briefbundel: losse stukken, chronologisch gerangschikt, die samen een portret opleveren. Alleen is het hier geen zelfportret maar een portret van milieus waar hij normaal niet thuishoort. Wat overeenkomt: de directe toon, de weigering om sentimenteel te worden over emotioneel geladen situaties (oorlog, dood, eenzaamheid). Verschil: waar de brieven intiem zijn, zijn deze reportages frontaal.

Jeroen Brouwers bundelt hier autobiografische verhalen uit zijn hele oeuvre — een zelfportret opgebouwd uit losse stukken, net zoals Grunbergs brieven samen een autobiografie vormen. Brouwers schrijft over zijn jeugd in een Japans interneringskamp, over zijn moeder, over later trauma. De toon is strakker dan bij Grunberg, minder ironisch, maar ook hier zie je een auteur die zijn privé-leven tot openbaar archief maakt. Verschil: waar Grunberg de oorlog observeert als journalist, heeft Brouwers hem als kind meegemaakt. Overeenkomst: beide auteurs gebruiken hun leven als materiaal zonder sentimenteel te worden.

Robert G. Mehlman wil de werkelijkheid produceren, niet ondergaan. Hij stelt zijn leven in scène, net zoals Grunberg in de briefbundel zijn privé-situaties tot publiek verhaal maakt. Dit is een roman, geen non-fictie, maar de mechaniek is vergelijkbaar: een verteller die zichzelf observeert terwijl hij leeft. Mehlman is pathetischer dan Grunberg in de brieven — hij wil controle, Grunberg beschrijft wat hem overkomt — maar de ironische ondertoon is hetzelfde. Voor wie de spanning tussen zelfontbloting en zelfbeheersing in de briefbundel waardeert, is dit een fictiever uitwerking van hetzelfde mechanisme.

P.F. Thomése schrijft over verlies en schuld in een taal die spaarzamer is dan die van Grunberg, maar even direct. Waar Grunberg in de brieven begeerte en oorlog naast elkaar zet alsof beide even alledaags zijn, zet Thomése trauma en redding naast elkaar zonder ze op te lossen. Beide auteurs weigeren hun lezers een moraal aan te reiken. Verschil: Thomése schrijft één verhaal, Grunberg schrijft losse stukken. Overeenkomst: de weigering om emotioneel geladen situaties sentimenteel te maken. Voor wie Grunbergs afstand tot zijn eigen verhaal waardeert, is dit een andere vorm van dezelfde literaire ethiek.