Wat lezen na The Story of the Lost Child?

Terug naar het begin: de volkswijk in Napels, de twee meisjes van tien die voor het eerst beseffen dat ze aan elkaar geketend zijn. Waar het vierde deel afgesloten en weemoedig is, zit hier de ruwe energie van een vriendschap die nog niet weet wat ze gaat worden. Elena Ferrante laat in dit eerste deel zien hoe macht tussen kinderen werkt — wie de taal heeft, wie de moed, wie de slimheid — en waarom dat nooit meer helemaal verdwijnt. De verhouding tussen Lila en Elena ontstaat hier in zijn meest simpele en meest ingewikkelde vorm: bewondering die grenst aan haat, competitie die voelt als liefde. Het is de enige plek waar je kunt zien hoe het allemaal begonnen is, en waarom het niet anders kon eindigen.

Het derde deel dekt de jaren zeventig: politiek geweld, feminisme, moederschap. Elena publiceert een roman en raakt verwikkeld in de Italiaanse linkse scene; Lila werkt in een computerfabriek en leest Marx. Dit is het boek waar de twee vrouwen het verst uit elkaar groeien — Elena naar boven, Lila terug de wijk in — en waar Ferrante het scherpst is over klassenongelijkheid. De spanning zit niet in dramatische wendingen maar in het dagelijkse: wie mag ambitie hebben, wie betaalt de prijs van moederschap, hoe hou je een vriendschap overeind als je werelden niet meer kloppen. Na het slot van deel vier geeft dit boek context voor alles wat daar impliciet bleef.

Connell en Marianne, een jongen en een meisje uit een Iers stadje, hebben een relatie die nooit helemaal begint of eindigt. Sally Rooney schrijft over klassenverschil en intimiteit op een manier die aan Ferrante doet denken: geen grote gebaren, maar een onverbiddelijke focus op hoe macht in een relatie werkt. Waar Ferrante vriendschap als levensproject ziet, kiest Rooney voor seksuele aantrekking en onhandigheid, maar de onderliggende vraag is hetzelfde: waarom blijven twee mensen naar elkaar terugkomen als het zo moeilijk is. Korte hoofdstukken, strakke zinnen, een toon die emotie suggereert in plaats van te benoemen. Voor wie de psychologische precisie van de Napolitaanse romans mist, maar graag een hedendaagse versie leest.

Ferrantes debuut, over Delia die na de dood van haar moeder terugkeert naar Napels en daar geconfronteerd wordt met familiegeschiedenis die ze dacht te kennen. Het is een kortere, compactere roman dan de Napolitaanse cyclus — geen levenslange vriendschap maar een weekje Naples en een obsessie met een dode vrouw. Wat het deelt met het vierde deel is de manier waarop Ferrante over moeders schrijft: afwezig of overaanwezig, nooit gewoon aanwezig. Delia probeert te begrijpen wie Amalia was buiten het moederschap, en stuit op geheimen, leugens, een parallelleven. De toon is grimmiger dan in de latere romans, de sfeer claustrofobischer. Voor wie na Elena en Lila nog niet klaar is met Napels en met moeders die ontsnappen.

Mona groeit op in een Vlaams gezin waar niemand zegt wat er echt aan de hand is — een vader die drinkt, een moeder die wegkijkt, een broer die het niet redt. Griet Op de Beeck volgt Mona van kind tot vijfendertigjarige en laat zien hoe zo'n jeugd je blijft vormen, ook als je denkt dat je eroverheen bent. Waar Ferrante schrijft over vriendschap als levenslange strijd, gaat Op de Beeck over familie als onvermijdelijk gegeven. Beide schrijvers delen een aandacht voor sociale codes — wie mag wat zeggen, wie moet zwijgen — en voor de manier waarop vrouwen zichzelf wegstoppen om te overleven. De toon is directer dan bij Ferrante, minder literair gecodeerd, maar even meedogenloos over wat er in gezinnen misgaat en niet meer goed komt.