Andy Griffiths

Andy Griffiths (Melbourne, 3 september 1961) is een Australisch kinderboekenauteur die vooral bekend staat om de reeks De waanzinnige boomhut, geschreven in samenwerking met illustrator Terry Denton. Griffiths groeide op in Melbourne en bezocht achtereenvolgens Pascoe Vale Primary School, Eastmont Primary School en Yarra Valley Grammar School. Al op jonge leeftijd schreef en tekende hij korte verhalen en strips voor familie en vrienden; in groep acht kocht hij op een schoolrommelmarkt een typemachine en maakte zijn eigen humortijdschrift 'Popcorn', dat hij voor drie cent per exemplaar verkocht.

Na de middelbare school in 1979 studeerde hij Engelse Literatuur aan Monash University, waar hij afstudeerde met honours. In diezelfde periode stond hij als frontman in verschillende experimentele bands in de alternatieve muziekscene van Melbourne, rondom de legendarische Crystal Ballroom. In 1987 rondde hij een lerarenopleiding af aan Rusden Teachers College (nu onderdeel van Deakin University) en werd docent op een middelbare school. Juist in die lesperiode begon hij uitbundige verhalenbundels en cartoons te schrijven en in eigen beheer uit te geven, met als doel zijn leerlingen te laten zien hoe speels en grenzeloos creatief schrijven kan zijn.

In 1991 nam Griffiths verlof van zijn baan om voltijds de Diploma of Professional Writing te volgen aan Deakin University. Tijdens die opleiding ontmoette hij illustrator Terry Denton, met wie hij een creatief partnerschap aanging dat tot op heden voortduurt. Volgens de Nederlandstalige Wikipedia zijn al zijn boeken door Denton geïllustreerd — een samenwerking die het handelsmerk van Griffiths' werk is geworden: tekst en tekening lopen in zijn boeken naadloos in elkaar over.

Zijn internationale doorbraak kwam met de JUST!-serie, die werd bewerkt tot de animatieserie What's with Andy?, en met de roman The Day My Bum Went Psycho, eveneens verfilmd als tv-serie. De bekendste reeks is echter The Treehouse Series, in het Nederlands uitgebracht als De waanzinnige boomhut. In deze reeks bouwen Andy en Terry — personages met de namen van de makers zelf — een boomhut die bij elk deel met dertien verdiepingen uitbreidt, vol absurde kamers, dieren en uitvindingen. De boeken zijn een mengvorm van verhalend proza, cartoons, lijstjes en volledige stripsequenties, waarin illustratie en tekst elkaar voortdurend in de rede vallen.

Het werk van Griffiths leunt consequent op slapstick, absurde logica, lichaamshumor en meta-grappen over het schrijven en lezen zelf. Dat laatste is zichtbaar in titels als Hoe schrijf je zelf een waanzinnig boek? en Het waanzinnige boek over het lichaam, waarin hij non-fictie-onderwerpen behandelt in dezelfde chaotische, geïllustreerde vorm als zijn fictie. Ook de recente YOU & ME-serie, geïllustreerd door Bill Hope, speelt met vertelconventies: 'JIJ' (de lezer) en 'IK' (de verteller) zijn letterlijk hoofdpersonages. Terugkerende elementen in zijn oeuvre zijn de behoefte om kinderen aan het lachen te krijgen, respect voor de intelligentie van jonge lezers, en een voorkeur voor onderwerpen die volwassenen doorgaans ongepast of 'onliterair' vinden — denk aan de Bum Trilogy en Het waanzinnige boek over de billosaurus en andere prehistorische wezens.

In Nederland worden zijn boeken opvallend goed ontvangen. De Nederlandse vertalingen van De waanzinnige boomhut, verzorgd door Edward van de Vendel, wonnen driemaal de Prijs van de Nederlandse Kinderjury: in 2017, 2018 en 2020. Daarmee behoort Griffiths — samen met Terry Denton — tot de meest bekroonde buitenlandse auteurs van die prijs. Zijn Australische erkenning volgde dezelfde lijn: in 2015 ontving hij de Dromkeen Medal voor zijn bijdrage aan de Australische kinderliteratuur, en voor de periode 2026–2027 is hij benoemd tot Australian Children's Laureate, een ambassadeursrol waarin hij door Australië reist om lezen te promoten onder het motto 'Reading is an Adventure'. Daarnaast is hij ambassadeur van The Indigenous Literacy Foundation en de Pyjama Foundation.

Naast boeken en televisie heeft Griffiths' werk ook de weg naar het theater gevonden. Just Macbeth! werd tussen 2008 en 2010 opgevoerd door de Bell Shakespeare Company, en CDP Theatre Company bewerkte vrijwel de volledige boomhut-reeks tot toneelproducties — van The 13-Storey Treehouse tot The 91-Storey Treehouse — plus een voorstelling rond de YOU & ME-serie, getiteld YOU & ME and the Land of Lost Things.

Voor wie Griffiths voor het eerst wil lezen — of wil voorlezen aan een kind van ongeveer zeven tot twaalf — is De waanzinnige boomhut de meest voor de hand liggende ingang: de reeks is het bekendst, het meest bekroond in Nederland en laat meteen zien hoe tekst en tekeningen van Denton samenwerken. Voor jonge lezers die non-fictie leuker vinden dan verhalen is Het waanzinnige boek over het lichaam of Het waanzinnige boek over de billosaurus en andere prehistorische wezens (2015) een goede eerste titel: dezelfde chaotische stijl, maar rond een onderwerp waar veel kinderen uit zichzelf nieuwsgierig naar zijn. En wie zelf wil gaan schrijven — of een kind kent dat dat wil — kan het best beginnen bij Hoe schrijf je zelf een waanzinnig boek?, waarin Griffiths zijn eigen werkwijze speels toegankelijk maakt.