Ann Cleeves

Ann Cleeves (Herefordshire, 24 oktober 1954) is een Engelse misdaadschrijfster, bekend van drie politiereeksen die alle drie verfilmd werden: Vera Stanhope, Jimmy Perez en Matthew Venn. Ze groeide op in North Devon, waar haar vader leraar was, en bezocht Barnstaple Grammar School. Aan de Universiteit van Sussex begon ze Engels te studeren, maar ze brak die studie af. Daarna had ze een lange reeks ongerelateerde banen: kinderverzorgster, leidster van een vrouwenopvang, kok in het vogelobservatorium op Fair Isle, hulpkustwachter, reclasseringsambtenaar en bibliotheekmedewerker. Ze woont tegenwoordig in Whitley Bay, in het noordoosten van Engeland.

Haar schrijverschap begon min of meer bij toeval. Toen haar man Tim Cleeves — die ze in het vogelobservatorium had leren kennen en met wie ze in 1977 trouwde — aangesteld werd als beheerder van Hilbre, een klein getijdeneiland in de monding van de Dee, had Cleeves er weinig anders omhanden. Daar schreef ze haar eerste misdaadromans rond de bejaarde natuuronderzoeker George Palmer-Jones, te beginnen met A Bird in the Hand (1986). De Palmer-Jones-boeken liepen door tot High Island Blues (1996). Daarnaast schreef ze tussen 1990 en 1997 zes delen rond Inspector Stephen Ramsay, beginnend met A Lesson in Dying. Beide reeksen bleven relatief onder de radar.

De doorbraak kwam met Raven Black (2006), het eerste deel van wat de Shetland-reeks zou worden rond rechercheur Jimmy Perez. Het boek won meteen de Gold Dagger Award (Duncan Lawrie Dagger) van de Crime Writers' Association. De reeks speelt zich af op de winderige, geïsoleerde Shetlandeilanden ten noorden van Schotland en bestaat uit twee kwartetten: Raven Black, White Nights, Red Bones en Blue Lightning, gevolgd door Dead Water, Thin Air, Cold Earth en Wild Fire (2018). De BBC verfilmde de boeken vanaf 2013 als Shetland, met Douglas Henshall als Perez.

Naast Shetland liep al sinds 1999 de Vera Stanhope-reeks, rond een norse, eigenzinnige rechercheur in Northumberland. The Crow Trap was het eerste deel; daarna volgden onder meer Telling Tales, Hidden Depths, Silent Voices, The Glass Room, Harbour Street, The Moth Catcher, The Seagull, The Darkest Evening, The Rising Tide en The Dark Wives (2024). De reeks vormde de basis voor de ITV-serie Vera, die van 2011 tot 2025 met Brenda Blethyn in de hoofdrol veertien seizoenen lang liep — Cleeves verscheen zelf in de afsluitende special "Vera... Farewell Pet". Volgens de Engelse Wikipedia kwam die televisie-adaptatie er nadat producent Elaine Collins toevallig een exemplaar van The Crow Trap vond in een Oxfam-winkel in noord-Londen.

In 2019 startte Cleeves haar derde grote reeks, rond rechercheur Matthew Venn in het landschap van North Devon — terug naar de streek waar ze opgroeide. The Long Call (in het Nederlands verschenen als De roep terug) won in 2019 de Agatha Award en werd in 2021 door ITV als eenjarige serie verfilmd, met Ben Aldridge als Venn. De reeks loopt door met The Heron's Cry (NL: De schreeuw van de reiger) en The Raging Storm (NL: Een razende storm).

Wat in haar boeken steeds terugkomt, is de verbinding tussen plaats en misdaad. De setting — Shetland, Northumberland, Devon, een vogelobservatorium, een getijdeneiland — is bij Cleeves nooit decor, maar drijvende kracht. Haar achtergrond als vogelaar en haar jaren in afgelegen natuurgebieden zijn herkenbaar in de manier waarop landschap, gemeenschap en weer de plot bepalen. De rechercheurs zelf — Vera, Perez, Venn — zijn buitenstaanders die juist dóór hun positie aan de rand van de gemeenschap zien wat anderen missen. Het zijn klassieke whodunits in opzet, met een trage opbouw en aandacht voor mensen boven actie.

Cleeves' werk is in een twintigtal talen vertaald. In 2008 werd ze gekozen tot lid van de Detection Club. In 2017 ontving ze de Cartier Diamond Dagger voor haar gehele oeuvre — de hoogste onderscheiding van de Crime Writers' Association. Ze kreeg eredoctoraten van de universiteiten van Sunderland (2014), Robert Gordon (2018), Liverpool (2022) en Newcastle (2022), en werd in 2022 benoemd tot Officier in de Orde van het Britse Rijk (OBE) voor haar verdiensten voor lezen en bibliotheken. Haar Nederlandse uitgever is A.W. Bruna, die de Shetland- en Venn-titels uitbrengt; de Vera-reeks verscheen deels in het Nederlands (Lokvogel, Onschuld, Reddende engel, Stille stem). In december 2018 werd ze weduwe na het plotse overlijden van haar man.

Voor wie wil zien wat Cleeves zo bijzonder maakt: begin bij Ravenzwart (Raven Black). Het is het bekroonde startpunt van de Shetland-reeks en laat in één boek zien hoe ze landschap en misdaad verweeft. Voor wie liever in Engeland blijft en houdt van een eigenzinnige rechercheur: lees Lokvogel (The Crow Trap) als eerste Vera Stanhope — al kan ook het later geschreven Hidden Depths (Reddende engel) als ingang dienen. Voor wie nieuwsgierig is naar haar meest recente werk en een afgerondere standalone-ervaring zoekt: De roep terug introduceert Matthew Venn in Devon en is een goed startpunt zonder twintig eerdere delen op de achtergrond.