Wat lezen na Bezette gebieden?

Robert G. Mehlman wil de werkelijkheid produceren, zijn leven regisseren als een toneelstuk. Net als Kadoke is Mehlman een man die controle claimt over verhalen — hier niet als therapeut maar als zelfbenoemde producent van zijn eigen bestaan. Arnon Grunberg toont in Fantoompijn hetzelfde mechanisme als in Bezette gebieden: hoe iemand die zijn werkelijkheid wil bepalen, uiteindelijk gevangen raakt in zijn eigen constructies. Waar Kadoke verdrinkt in de interpretaties van anderen, verdrinkt Mehlman in zijn eigen regie. De toon is scherper, de humor zwarter, maar het onderliggende thema — de onmogelijkheid om je eigen verhaal te beheersen — blijft identiek. Voor wie Kadoke's desintegratie boeiend vond, biedt dit een eerdere, rauwere versie van hetzelfde proces.

André Solano is ook een dokter, maar dan een arts zonder patiënten — een man die zichzelf definieert via zijn functie en die functie verliest. Net als Kadoke raakt hij verstrikt in de kloof tussen wie hij denkt te zijn en wie anderen in hem zien. Arnon Grunberg construeert hier een langzame aftakeling: Solano probeert zijn identiteit te redden door steeds wanhopiger te acteren als de dokter die hij niet meer is. Waar Bezette gebieden draait om verhalen die over je heen worden verteld, draait De mensendokter om een verhaal dat je over jezelf blijft vertellen terwijl de werkelijkheid al lang anders is. Beide boeken delen dezelfdeongemakkelijke vraag: wat blijft er over als je rol wegvalt?

Waar Kadoke verdrinkt in interpretaties van zijn verleden, reconstrueert Jeroen Brouwers in Bezonken rood zijn eigen kindertijd in het Japanse interneringskamp Tjideng. Brouwers' verteller probeert door obsessief gedetailleerde herinneringen grip te krijgen op trauma, op hetzelfde moment dat hij beseft dat elk verslag ook een constructie is. De toon is harder dan bij Grunberg — minder ironisch, meer rauw — maar beide schrijvers tonen hoe het vertellen van je eigen geschiedenis tegelijk bevrijdt en gevangen houdt. Waar Grunberg Kadoke laat verdrinken in de verhalen van anderen, laat Brouwers zijn verteller verdrinken in zijn eigen geheugen. Voor wie in Bezette gebieden de worsteling met verhaal als wapen herkende, biedt Bezonken rood een nog urgenter, autobiografischer versie.

Majoor Anthony is een militair die gelooft in opdrachten: doden op commando, liefhebben op commando. Net als Kadoke is hij iemand die functioneert binnen een systeem dat hem definieert — en net als Kadoke ontdekt hij dat dat systeem hem niet beschermt wanneer de context verandert. Grunberg construeert hier een personage dat geleidelijk beseft dat zijn overtuigingen 'niets kosten' zolang ze niet getest worden. De structuur verschilt van Bezette gebieden — dit is geen verhaal over verhalen, maar over daden — maar beide boeken delen dezelfde interesse in de fragiliteit van identiteit. Waar Kadoke zijn grip verliest op zijn narratief, verliest Anthony zijn grip op zijn functie. Voor wie Kadoke's desoriëntatie als centrale kracht van Bezette gebieden las, biedt Onze oom een vergelijkbare studie van morele ontregeling.

Waar Kadoke verdrinkt in interpretaties, verdrinkt de verteller in De onderwaterzwemmer in schuld. P.F. Thomése construeert een roman over een man die probeert te leven met een verlies dat niet te herstellen valt — en die ontdekt dat elke poging tot herstel hem verder van zichzelf verwijdert. De toon is melancholieker dan bij Grunberg, de humor minder scherp, maar beide auteurs delen een interesse in personages die hun eigen verhaal niet meer kunnen beheersen. Waar Grunberg Kadoke laat verdrinken in de verhalen van een auteur die hem niet begrijpt, laat Thomése zijn verteller verdrinken in zijn eigen herinneringen. Voor wie in Bezette gebieden de studie van schuld en verlies als onderstroom herkende, biedt De onderwaterzwemmer een directere, stillere versie van hetzelfde thema.