Wat lezen na Blauwe maandagen?

Fantoompijn is de volgende stap na Blauwe maandagen: weer een protagonist die zijn leven als toneelstuk probeert te regisseren, maar nu met meer macht en nog minder empathie. Robert Mehlman wil een ideale werkelijkheid produceren en eindigt in een spiraal van manipulatie en geweld. Waar Arno voornamelijk slachtoffer is van zijn eigen gêne, is Mehlman een koude architect van vernietiging. De humor blijft grotesk, maar de toon wordt harder — Arnon Grunberg schrijft strakker, zonder de zachte momenten die Blauwe maandagen soms toestaat. Voor wie de oorlogstraumathematiek uit het debuut wil vervangen door een meer abstracte studie van machtsmisbruik, maar wel dezelfde ongemakkelijke lach wil.

Waar Blauwe maandagen zich afspeelt in de piepkleine wereld van Arno's kamer en de prostituees die hij bezoekt, kiest Grunberg in De dood in Taormina voor een vrouwelijke verteller en een bredere scène — Zelda's monoloog over haar werk als lokeend, haar relatie met haar Palestijnse minnaar en de geweldscyclus in het Midden-Oosten. Toch blijft de stem even direct en compromisloos. Ook Zelda zoekt bevestiging via het lichaam, ook zij vertelt zonder zelfmedelijden. Het boek functioneert als een langgerekt gebed dat geen gebed is, een bekentenis die vooral weigert te bekeren. Voor wie de combinatie van politiek en persoonlijk falen herkent uit het debuut, maar nu in een gevaarlijker biotoop.

Zoals Jeroen Brouwers zijn kleuterjaren in het Japanse interneringskamp Tjideng reconstrueert, zo geeft Grunberg vorm aan de oorlogstrauma's van zijn ouders in Blauwe maandagen — beide auteurs schrijven vanuit de tweede generatie, maar met de pijn als erfgoed. Bezonken rood is directer autobiografisch en minder grotesk, de humor is bijna afwezig. Brouwers' zinnen zijn lang en meditatief waar Grunberg hakt en snijdt, maar de kern is hetzelfde: hoe overleef je een jeugd die niet bedoeld was om te overleven? Wie Arno's eenzaamheid herkent als het resultaat van een oorlog die hij niet meegemaakt heeft, vindt hier de bron — het kamp zelf, de honger, de doden. Geen afstand, geen ironie, alleen de herinnering die niet weggaat.

De mensendokter neemt de obsessie met het lichaam — zo prominent in Blauwe maandagen via prostitutie en zelfvernedering — en plaatst die in een medische context. Otto Zilver studeert geneeskunde maar raakt gefascineerd door de anatomische ontleding, door de fysieke realiteit van zijn patiënten als objecten. Grunberg schrijft hier met dezelfde klinische afstandelijkheid waarmee Arno zijn bordenwas-bestaan beschrijft, maar nu binnen een professie die juist empathie claimt. De groteske humor is er nog — Otto's pogingen tot intimiteit eindigen net zo catastrofaal als die van Arno — maar de inzet is hoger. Voor wie de combinatie van lichaam en liefdeloosheid wil doordenken tot een logische extreme.

Thomése schrijft over verlies en schuld met een soort verstilde wanhoop die totaal anders klinkt dan Grunbergs groteske toon, maar de kern raakt hetzelfde punt: hoe verder leven met een trauma dat niet te helen is? De onderwaterzwemmer volgt een vader na de dood van zijn zoontje — geen oorlog, maar een persoonlijk ongeluk dat de werkelijkheid vernietigt. Waar Grunberg de pijn laat exploderen in obscene scènes, laat P.F. Thomése hem imploderen in stilte. Toch herken je de onmogelijkheid van troost, de weigering om het verlies te domesticeren. Voor wie Blauwe maandagen las voor de rauwheid onder de lach, en nu wil zien hoe diezelfde rauwheid werkt zonder de buffer van humor.